ॐ नमः शिवाय  |  जय श्री राम  |  हरे कृष्ण

London · Greater London (Brent borough)

BAPS श्री स्वामीनारायण मन्दिर

BAPS श्री स्वामीनारायण मन्दिर — नीसडेन, ब्रेण्ट बरो, लन्दन, UK (यूरोप का प्रथम पारम्परिक स्टोन-निर्मित हिन्दू मन्दिर)

श्री स्वामीनारायण मन्दिर लन्दन — प्रमुख स्वामी महाराज-प्रतिष्ठित 20 अगस्त 1995; आधुनिक-काल-में भारत-बाहर निर्मित प्रथम पारम्परिक स्टोन हिन्दू मन्दिर; £12 मिलियन समुदाय-वित्तपोषित; 2,828 टन बुल्गेरियन-चूना-पत्थर + 2,000 टन इतालवी कैरारा-मार्बल; 26,300 हाथ-कारीगर-स्टोन-टुकड़े; पारम्परिक-हाव-निर्माण-यूरोप-में

अन्य नाम: BAPS Neasden Mandir · Swaminarayan Temple London · Neasden Temple

  • आधुनिक-काल-में भारत-बाहर निर्मित प…
  • Guinness World Records 2000
  • BAPS-वैश्विक-नेटवर्क का यूरोप-प्रथ…
  • 2,828 टन बुल्गेरियन चूना-पत्थर
BAPS श्री स्वामीनारायण मन्दिर
दर्शन समय
09:00 – 18:00 (मन्दिर-दर्शन-समय)
स्वरूप
अक्षर-पुरुषोत्तम-उपासना
स्थान
London · Greater London (Brent borough)
उत्तम ऋतु
मन्दिर-वर्षगाँठ-स्मरण 20 अगस्त 2026
काल
20वीं-शताब्दी-अन्त

इस मन्दिर की विशेषता

  • आधुनिक-काल-में भारत-बाहर निर्मित प्रथम पारम्परिक स्टोन (no steel) हिन्दू मन्दिर — हिन्दू शिल्प-शास्त्र-अनुसार (1995-उद्घाटन); ब्रिटेन-प्रथम-प्रामाणिक-हिन्दू-मन्दिर
  • Guinness World Records 2000 — 'Biggest Hindu Temple outside India' (तत्कालीन)
  • BAPS-वैश्विक-नेटवर्क का यूरोप-प्रथम-स्टोन-मन्दिर; बाद-में रॉबिंसविले NJ 2023 + अबू धाबी 2024-वैश्विक-विस्तार-आधार-मन्दिर
  • 2,828 टन बुल्गेरियन चूना-पत्थर + 2,000 टन इतालवी कैरारा-मार्बल (1,699 m³+) भारत-में हाथ-कारीगरी-पश्चात् नीसडेन-में जिगसॉ-असेम्बल; 26,300 क्रमिक-नम्बर-वाले हाथ-कारीगर-स्टोन-टुकड़े; 5-भारतीय-स्थल-450 शिल्पकार + 1,526 मूर्तिकार + 100 पूर्ण-कालिक + 1,000+ अंशकालिक स्वयंसेवक
  • हाव (haveli; पारम्परिक भारतीय सामुदायिक-केन्द्र) मन्दिर-संलग्न — यूरोप-प्रथम-प्रामाणिक-हाव; प्रार्थना-हॉल-क्षमता 3,000 (Wikipedia); स्थपति: मन्दिर सी.बी. सोमपुरा; हाव नाइजल लेन
  • मन्दिर-स्वरूप: ऊँचाई 21 मी (70 फीट); लम्बाई 60 मी (195 फीट); 1.5 एकड़ भूमि + 102,018 sq ft सम्पूर्ण-परिसर; 7 शिखर + 6 गुम्बद + 193 स्तम्भ
01
मूल विग्रह

मुख्य देव एवं स्वरूप

श्री स्वामीनारायण भगवान् + अक्षर-पुरुषोत्तम (गुणातीतानन्द स्वामी) — मुख्य; देवता-युग्म: राधा-कृष्ण + सीता-राम + शिव-पार्वती (Wikipedia-पुष्ट; लक्ष्मीनारायण देव-flag एकल-स्रोत-सत्यापन-आवश्यक); 7 शिखर + 6 गुम्बद + 193 स्तम्भ + 32 खिड़कियाँ + 4 बालकनी + 55 छत-डिज़ाइन

अक्षर-पुरुषोत्तम-उपासना (BAPS); 4 देवता-युग्म-शाला

सम्प्रदाय: BAPS (बोचासनवासी अक्षर पुरुषोत्तम स्वामीनारायण संस्था; 1907-स्थापित); प्रमुख स्वामी महाराज-नेतृत्व (1971-2016); आदर्श: अक्षर-पुरुषोत्तम-उपासना

02
स्थल-पुराण

कथा, इतिहास एवं महत्व

प्रमुख स्वामी महाराज-दृष्टि एवं नीसडेन-निर्माण कथा (1992-1995)

प्रमुख स्वामी महाराज (BAPS 5वें-आध्यात्मिक-नेता) ने यूरोप-में पारम्परिक-स्टोन-हिन्दू-मन्दिर-निर्माण-दृष्टि-पश्चात् नीसडेन (ब्रेण्ट बरो)-में योजना-अनुमति अगस्त 1992-प्राप्त की; निर्माण नवंबर 1992-प्रारम्भ; 20 अगस्त 1995-उद्घाटन 6-दिवसीय मन्दिर-महोत्सव-काल। £12 मिलियन पूर्ण-समुदाय-वित्तपोषित। (Wikipedia + BAPS आधिकारिक बहु-स्रोत)

पारम्परिक-स्टोन-निर्माण-कथा (हिन्दू शिल्प-शास्त्र-अनुसार)

हिन्दू शिल्प-शास्त्र-अनुसार-पारम्परिक-स्टोन-निर्माण (no लोह/स्टील-संरचनात्मक-सामग्री): 2,828 टन बुल्गेरियन चूना-पत्थर + 2,000 टन इतालवी कैरारा-मार्बल + भारतीय-मार्बल (कुल 1,699 m³+; चूना-पत्थर 990 m³ + मार्बल 700 m³)। पाषाण-भारत-में 5-स्थलों पर 450 शिल्पकार + 1,526 मूर्तिकार + 100 पूर्ण-कालिक + 1,000+ अंशकालिक-स्वयंसेवकों द्वारा 3 वर्ष-हाथ-कारीगरी-पश्चात् 26,300 क्रमिक-नम्बर-वाले-टुकड़ों-में नीसडेन-में 2 वर्ष-जिगसॉ-असेम्बल। ब्रिटेन-प्रथम-प्रामाणिक-हिन्दू-मन्दिर (पूर्व-में परिवर्तित-धर्मनिरपेक्ष-भवन-केवल थे)।

हाव-निर्माण कथा (यूरोप-प्रथम-प्रामाणिक हाव)

मन्दिर-संलग्न पारम्परिक भारतीय हाव (सामुदायिक-केन्द्र) — यूरोप-प्रथम-प्रामाणिक हाव; प्रार्थना-हॉल-क्षमता 3,000 (Wikipedia)। स्थपति: मन्दिर सी.बी. सोमपुरा (शिल्प-शास्त्री); हाव नाइजल लेन। मन्दिर-स्वरूप: ऊँचाई 21 मी (70 फीट); लम्बाई 60 मी (195 फीट); 1.5 एकड़ भूमि + 102,018 sq ft सम्पूर्ण-परिसर; 7 शिखर + 6 गुम्बद + 193 स्तम्भ + 32 खिड़कियाँ + 4 बालकनी + 55 छत-डिज़ाइन।

Guinness World Records + वैश्विक-मान्यता कथा

Guinness World Records 2000 'Biggest Hindu Temple outside India' (तत्कालीन; बाद-में दिल्ली अक्षरधाम 2005-निर्मित-कारण पार-स्थानान्तरण)। 1995 Natural Stone Award; 1996 Most Enterprising Building; 2007 UK Pride of Place; 2024 Tripadvisor Travellers' Choice; Time Out 'Seven Wonders of London'; 1997 Royal Commission on Historical Monuments-मान्यता ('आधुनिक-भवन हमारे-बहु-सांस्कृतिक-समाज-में महान्-महत्त्व-वाला')। राज-यात्रा: किङ्ग चार्ल्स III + क्वीन कैमिला (2009 होली); 25वीं-वर्षगाँठ-राज-मान्यता (अगस्त 2020); 30वीं-वर्षगाँठ-कार्यक्रम अक्टूबर 2025।

संत एवं परम्परा

  • स्वामीनारायण भगवान् (1781-1830) — BAPS मूल-इष्ट-देव
  • गुणातीतानन्द स्वामी (1785-1867) — 'अक्षर'
  • शास्त्रीजी महाराज (1865-1951) — BAPS-संस्थापक 1907
  • प्रमुख स्वामी महाराज (1921-2016; BAPS 5वें-आध्यात्मिक-नेता) — नीसडेन-दृष्टि + 1995-उद्घाटन-कर्ता
  • महन्त स्वामी महाराज (जन्म 1933; BAPS 6वें-उत्तराधिकारी; 2016-कार्यभार) — वर्तमान-नेता
  • सी.बी. सोमपुरा — मन्दिर-स्थपति (पारम्परिक शिल्प-शास्त्री-परिवार)
  • नाइजल लेन — हाव-स्थपति
  • किङ्ग चार्ल्स III + क्वीन कैमिला — 2009 होली-राज-यात्रा

ऐतिहासिक घटनाक्रम

  1. 1992अगस्त 1992 — योजना-अनुमति; नवंबर 1992 — निर्माण-प्रारम्भWikipedia BAPS London
  2. 199520 अगस्त 1995 — प्रमुख स्वामी महाराज-द्वारा उद्घाटन 6-दिवसीय मन्दिर-महोत्सव-कालWikipedia + BAPS आधिकारिक बहु-स्रोत
  3. 2000Guinness World Records 2000 'Biggest Hindu Temple outside India' (तत्कालीन)Wikipedia
  4. 2009किङ्ग चार्ल्स III + क्वीन कैमिला-होली-राज-यात्रा (तत्कालीन प्रिन्स-चार्ल्स)Wikipedia + UK Royal
  5. 2020अगस्त 2020 — 25वीं-वर्षगाँठ-राज-मान्यताBAPS आधिकारिक
  6. 2024Tripadvisor Travellers' Choice 2024 पुरस्कारTripadvisor
  7. 2025अक्टूबर 2025 — 30वीं-वर्षगाँठ-कार्यक्रमBAPS आधिकारिक
03
नित्य उपासना

दर्शन समय एवं आरती

09:00 से 18:00 (मन्दिर-दर्शन-समय) तक · मध्याह्न विश्राम 12:15-16:00 (मन्दिर-बन्द)

मन्दिर-उद्घाटन + प्रात:-दर्शन09:00-12:15
दैनिक
(मन्दिर-विश्राम)12:15-16:00
दैनिक
सायं-दर्शन16:00-18:00
दैनिक
सायं सन्ध्या आरती (BAPS YouTube-लाइव)18:35-19:20
दैनिक (आधिकारिक londonmandir.baps.org)

वस्त्र-संहिता: टॉप: कन्धे + छाती + नाभि + ऊपरी-बाँह ढके; लेग-वियर कम-से-कम-घुटने-नीचे; जूते-त्याग-अनिवार्य; आधिकारिक-Visitor Guidelines

फोटोग्राफी: मन्दिर-परिसर-अन्तर्भाग (शाला-सहित) में फोटोग्राफी/वीडियो कड़ाई-निषिद्ध; मोबाइल-फोटो केवल-ग्राउण्ड-तल बाह्य-व्यक्तिगत-उपयोग-अनुमत; व्यावसायिक-उपयोग media@uk.baps.org

विशेष नियम: मन्दिर-अन्तर्भाग-फोटोग्राफी पूर्ण-निषिद्ध; मध्याह्न-विश्राम 12:15-16:00; मामूली-पारम्परिक-वस्त्र अनिवार्य; जूते-त्याग-स्थान-उपलब्ध; मोबाइल-शान्त-मोड; 16-वर्ष-से-कम-वयस्क-अनुपस्थिति-में-नहीं; प्रवेश-निःशुल्क; केवल-सहायक-कुत्ते-अनुमत

04
दर्शन

दर्शन के प्रकार

सामान्य निःशुल्क दर्शन (4 देवता-युग्म-शाला)निःशुल्क
समय
09:00-12:15 + 16:00-18:00

स्वामीनारायण + अक्षर-पुरुषोत्तम + राधा-कृष्ण + सीता-राम + शिव-पार्वती मूर्ति-दर्शन।

सायं सन्ध्या आरती-दर्शननिःशुल्क
समय
18:35-19:20 दैनिक

BAPS YouTube-लाइव-प्रसारित।

मन्दिर-वास्तुकला-यात्रा (हिन्दू शिल्प-शास्त्र-पारम्परिक-स्टोन)निःशुल्क

26,300 हाथ-कारीगर-स्टोन-टुकड़े; 2,828 टन बुल्गेरियन-चूना-पत्थर + 2,000 टन इतालवी कैरारा-मार्बल; 5-भारतीय-स्थल-शिल्पकारी।

हाव-दर्शन (पारम्परिक भारतीय सामुदायिक-केन्द्र; प्रार्थना-हॉल 3,000)निःशुल्क

यूरोप-प्रथम-प्रामाणिक-हाव।

30वीं-वर्षगाँठ-स्मरण (2025-2026)निःशुल्क

अक्टूबर 2025 30वीं-वर्षगाँठ-कार्यक्रम-स्मरण।

05
उत्सव

प्रमुख पर्व एवं उत्सव

स्वामीनारायण जयन्ती (राम-नवमी-दिन)चैत्र शुक्ल नवमी; 2026: 27 मार्च 2026

स्वामीनारायण-जन्म-वर्षगाँठ

जन्माष्टमीभाद्रपद कृष्ण अष्टमी; 2026: 4 सितंबर 2026

कृष्ण-जन्म-वर्षगाँठ

होली / फाग-महोत्सवफाल्गुन पूर्णिमा; 2026: 3 मार्च 2026

रंग-होली-समारोह (2009-राज-यात्रा-काल चार्ल्स + कैमिला-होली)

दीवाली + अन्नकूटकार्तिक (नवंबर); 2026: 8-10 नवंबर 2026

अन्नकूट विशेष; BAPS-वैश्विक-केन्द्रीय

मन्दिर-वर्षगाँठ-स्मरण (20 अगस्त)श्रावण-भाद्र (अगस्त); 20 अगस्त 2026 — 31वीं-वर्षगाँठ

1995-उद्घाटन-वर्षगाँठ

06
आस्था

मनोकामना एवं फल

यूरोप-प्रथम-पारम्परिक-स्टोन-मन्दिर-दर्शन-संकल्प

आधुनिक-काल-में भारत-बाहर निर्मित प्रथम पारम्परिक स्टोन हिन्दू मन्दिर (1995); ब्रिटेन-प्रथम-प्रामाणिक-हिन्दू-मन्दिर; Guinness 2000-तत्कालीन-सर्वाधिक-वृहत्

स्रोत: Wikipedia + BAPS आधिकारिक बहु-स्रोत

26,300 हाथ-कारीगर-स्टोन-दर्शन-संकल्प (हिन्दू शिल्प-शास्त्र)

2,828 टन बुल्गेरियन-चूना-पत्थर + 2,000 टन इतालवी कैरारा-मार्बल; 5-भारतीय-स्थल-450 शिल्पकार-3 वर्ष-कारीगरी; पारम्परिक-शिल्प-दर्शन-संकल्प-तीर्थ

स्रोत: Wikipedia + BAPS बहु-स्रोत

अक्षर-पुरुषोत्तम-स्वामीनारायण-दर्शन-संकल्प (BAPS-मूल-सिद्धान्त)

स्वामीनारायण = पुरुषोत्तम + गुणातीतानन्द = अक्षर; यूरोप-प्रथम-BAPS-मन्दिर-दर्शन-संकल्प-तीर्थ

स्रोत: Wikipedia BAPS + परम्परा

सायं सन्ध्या-आरती-दर्शन-संकल्प (18:35-19:20 दैनिक)

BAPS YouTube-लाइव-प्रसारित; आधिकारिक-समय; नित्य-दर्शन-संकल्प

स्रोत: londonmandir.baps.org आधिकारिक

BAPS-वैश्विक-स्टोन-मन्दिर-यात्रा-संकल्प (नीसडेन 1995 → रॉबिंसविले 2023 → अबू धाबी 2024)

BAPS-वैश्विक-स्टोन-मन्दिर-त्रिक — नीसडेन 'प्रोटोटाइप' सिद्ध-कर बाद-में रॉबिंसविले NJ + अबू धाबी-वृहत्-विस्तार-आधार

स्रोत: Wikipedia + BAPS बहु-स्रोत

07
जप

मन्त्र एवं स्तोत्र

  • स्वामीनारायण-मन्त्र (श्री स्वामीनारायण नम:)मूल-मन्त्रस्वामीनारायण-परम्पराइस मन्दिर हेतु
  • शिक्षा-पत्री (212-श्लोक)धर्म-शास्त्रस्वामीनारायण-कृत 1826इस मन्दिर हेतु
  • वचनामृत (262-गद्य-वचन)गुरु-वचन-संग्रहस्वामीनारायण-वार्तालाप 1819-1830इस मन्दिर हेतु
  • स्वामीनारायण अष्टकम्अष्टक-स्तोत्रस्वामीनारायण-परम्पराइस मन्दिर हेतु
08
तीर्थाटन

समीप के तीर्थ एवं परिपथ

हाव (haveli; सामुदायिक-केन्द्र; मन्दिर-संलग्न)50 मी

यूरोप-प्रथम-प्रामाणिक हाव; प्रार्थना-हॉल 3,000-क्षमता

स्टोनब्रिज पार्क ट्यूब (Bakerloo + Overground; 0.5 किमी)500 मी

निकटतम-ट्यूब-स्टेशन (TfL-पुष्टि-flag)

नीसडेन ट्यूब (Jubilee line; 1 किमी)1 किमी

वैकल्पिक-ट्यूब (TfL-पुष्टि-flag)

वेम्बली स्टेडियम (2 किमी)2 किमी

लन्दन-केन्द्रीय खेल-स्थल; नीसडेन-समीप

BAPS Akshardham Robbinsville NJ (2023; USA)5500 किमी

BAPS-वैश्विक-नवीनतम-स्टोन-मन्दिर; नीसडेन-प्रोटोटाइप-आधार-वृहत्-विस्तार

BAPS Hindu Mandir Abu Dhabi (2024; UAE)5500 किमी

BAPS-वैश्विक-समकालीन-मन्दिर; नीसडेन-प्रोटोटाइप-आधार

BAPS Akshardham Delhi (2005) + Gandhinagar (1992)6700 किमी

BAPS-वैश्विक-तीर्थयात्रा-क्रम

BAPS-वैश्विक-स्टोन-मन्दिर-यात्रा (नीसडेन + रॉबिंसविले + अबू धाबी)

प्रोटोटाइप-तीर्थ — पारम्परिक-स्टोन-निर्माण-मॉडल-स्थापना (1995); रॉबिंसविले NJ + अबू धाबी-वैश्विक-विस्तार-आधार

3 मंदिर

BAPS-वैश्विक-शिखरबद्ध-मन्दिर-यात्रा (44 वैश्विक)

यूरोप-प्रथम-शिखरबद्ध-मन्दिर

44 मंदिर

लन्दन-हिन्दू-तीर्थ-यात्रा (नीसडेन + अन्य लन्दन-मन्दिर)

लन्दन-प्रमुख-हिन्दू-तीर्थ

5 मंदिर

09
मार्गदर्शन

यात्रा एवं संपर्क

पता
BAPS श्री स्वामीनारायण मन्दिर, Pramukh Swami Road, Neasden, London NW10 8HW, UK (आधिकारिक)
हवाई अड्डा
हीथ्रो हवाई अड्डा (LHR) — ~17 किमी; गैटविक (LGW) ~60 किमी वैकल्पिक
रेलवे
स्टोनब्रिज पार्क (Bakerloo line + Overground); नीसडेन (Jubilee line); वेम्बली पार्क; हार्लेसडन (Wikipedia-अनुसार-निकटतम; TfL-पुष्टि-अनुशंसित-flag)
बस-स्टैण्ड
नीसडेन-स्थानीय-बस-सेवा (LBL/TfL); स्टोनब्रिज पार्क-समीप
उत्तम ऋतु
मन्दिर-वर्षगाँठ-स्मरण 20 अगस्त 2026 (31वीं); स्वामीनारायण जयन्ती 27 मार्च 2026; जन्माष्टमी 4 सितंबर 2026; होली-फाग 3 मार्च 2026; दीवाली + अन्नकूट 8-10 नवंबर 2026; वसन्त-ग्रीष्म (अप्रैल-सितंबर) में लन्दन-यात्रा-आरामदायक; शीत (दिसंबर-फरवरी) में मन्दिर-भीतरी-यात्रा-अनुशंसित
प्रबन्धन
BAPS UK (बोचासनवासी अक्षर पुरुषोत्तम स्वामीनारायण संस्था; 1907-वैश्विक; UK-शाखा); प्रमुख स्वामी महाराज-नेतृत्व (1971-2016); वर्तमान-नेता महन्त स्वामी महाराज (2016-कार्यभार); संस्थापना: 1995-उद्घाटन; मीडिया: media@uk.baps.org
2 किमीWembley Stadium
10 किमीHyde Park
17 किमीHeathrow Airport
60 किमीGatwick Airport
0.5 किमीStonebridge Park Tube
1 किमीNeasden Tube
BAPS श्री स्वामीनारायण मन्दिर — दर्शन, आरती, इतिहास एवं यात्रा | Pauranik | Pauranik