ॐ नमः शिवाय  |  जय श्री राम  |  हरे कृष्ण

Mysuru · Karnataka

श्री चामुण्डेश्वरी देवी मंदिर, चामुण्डी पहाड़ी

श्री चामुण्डेश्वरी देवी मंदिर, चामुण्डी पहाड़ी — मैसूर

चामुण्डेश्वरी — चण्ड एवं मुण्ड असुरों का संहार करने वाली देवी; महिषासुर-मर्दिनी; क्रौञ्च-पीठ की देवी

अन्य नाम: चामुण्डी · महिषासुर-मर्दिनी · क्रौञ्च-पीठ की देवी · वुडेयार राज-कुलदेवी

  • 18 अष्टादश महा-शक्ति-पीठ
  • शक्ति-पीठ परंपरा
  • मैसूर दशहरा
  • क्रौञ्च-पुरी
श्री चामुण्डेश्वरी देवी मंदिर, चामुण्डी पहाड़ी
दर्शन समय
07:30 – 21:00
स्वरूप
आसन-मुद्रा में बैठी हुई अष्ट-भुजा देवी
स्थान
Mysuru · Karnataka
उत्तम ऋतु
अक्टूबर-मार्च सर्वोत्तम
काल
मूल मंदिर: 12वीं शताब्दी ईस्वी

इस मन्दिर की विशेषता

  • 18 अष्टादश महा-शक्ति-पीठ — स्थान क्रम 4 (आदि शंकराचार्य रचित अष्टादश शक्ति-पीठ स्तोत्रम् के अनुसार 'चामुण्डा क्रौञ्च-पट्टणे' — चौथा नाम)
  • शक्ति-पीठ परंपरा (सती के केश यहाँ गिरे थे)
  • मैसूर दशहरा (राज-नवरात्र) का केन्द्रीय पीठ — कर्नाटक राज्य-उत्सव
  • क्रौञ्च-पुरी (प्राचीन नाम) की अधिष्ठात्री देवी
01
मूल विग्रह

मुख्य देव एवं स्वरूप

श्री चामुण्डेश्वरी देवी (दुर्गा-शक्ति-स्वरूप; चण्ड + मुण्ड + महिषासुर-संहारिणी; मैसूर वुडेयार राज-वंश की कुलदेवी)

आसन-मुद्रा में बैठी हुई अष्ट-भुजा देवी; गर्भगृह में श्री चक्र-स्थापित

सम्प्रदाय: शाक्त — क्रौञ्च-पीठ परंपरा

02
स्थल-पुराण

कथा, इतिहास एवं महत्व

मार्कण्डेय पुराण

देवी माहात्म्यम् (दुर्गा सप्तशती) — अध्याय 81-93; चण्ड-मुण्ड वध एवं चामुण्डा-नामकरण कथा

देवी माहात्म्यम् / दुर्गा सप्तशती

चामुण्डा-कौशिकी (दुर्गा) के ललाट से उत्पन्न; चण्ड एवं मुण्ड असुरों का संहार

अष्टादश शक्ति-पीठ स्तोत्रम्

आदि शंकराचार्य रचित — 'लंकायाम् शाङ्करी देवी, काञ्ची काञ्चिकपूर्ण / प्रद्युम्ने शृङ्खला देवी, चामुण्डा क्रौञ्च पट्टणे' — चौथा शक्ति-पीठ

संत एवं परम्परा

  • आदि शंकराचार्य (8वीं शताब्दी) — अष्टादश शक्ति-पीठ स्तोत्रम् में 'चामुण्डा क्रौञ्च-पट्टणे' पीठ की स्तुति
  • मैसूर वुडेयार राज-वंश (1399 ईस्वी से) — चामुण्डेश्वरी को राज-कुलदेवी के रूप में स्वीकार; राज्य-संरक्षण
  • दोड्डा देवराज वुडेयार (13वें महाराजा; शासन-काल 1659-1673 ईस्वी) — 1,000 सीढ़ी एवं ग्रैनाइट नंदी का निर्माण
  • महाराजा कृष्णराज वुडेयार तृतीय (1827 ईस्वी) — 7-स्तरीय गोपुरम्, 7 स्वर्ण-कलश-स्थापना; सिंह-वाहन-दान

ऐतिहासिक घटनाक्रम

  1. 1399मैसूर वुडेयार राज-वंश की स्थापना; चामुण्डेश्वरी राज-कुलदेवी के रूप में स्वीकारchamundeshwaritemple.in (आधिकारिक)
  2. 16591659 ईस्वी — दोड्डा देवराज वुडेयार द्वारा चामुण्डी पहाड़ी पर 1,000 सीढ़ी का निर्माण एवं ग्रैनाइट नंदी मूर्ति प्रतिष्ठाWikipedia + exoticindiaart
  3. 18271827 ईस्वी — महाराजा कृष्णराज वुडेयार तृतीय द्वारा 7-स्तरीय गोपुरम् एवं 7 स्वर्ण-कलश-स्थापनाchamundeshwaritemple.in/about + tirthayatra.org
  4. 197423 सितंबर 1974 — महाराजा जयचामराजेन्द्र वाडियर के निधन के पश्चात् मुजराई अधिनियम 1927 के अधीन कर्नाटक सरकार द्वारा मंदिर-प्रबंधनthefederal.com + brhat.in
  5. 2024फरवरी 2024 — कर्नाटक विधानमंडल द्वारा 'श्री चामुण्डेश्वरी क्षेत्र विकास प्राधिकरण अधिनियम' पारित; तत्पश्चात् कर्नाटक उच्च न्यायालय द्वारा प्राधिकरण-गठन पर अंतरिम-रोकDeccan Chronicle + brhat.in
03
नित्य उपासना

दर्शन समय एवं आरती

07:30 से 21:00 तक · मध्याह्न विश्राम 14:00-15:30 (मध्याह्न विश्राम — गर्भगृह बन्द)

प्रातः अभिषेक (सोमवार-गुरुवार, शनिवार-रविवार)06:00-07:30
दैनिक (शुक्रवार को छोड़कर)

प्रातःकालीन अभिषेक — दर्शन-पूर्व

प्रातः अभिषेक (शुक्रवार)05:00-06:30
साप्ताहिक — शुक्रवार

शुक्रवार-विशेष — प्रातः 5 बजे प्रारम्भ

प्रातः दर्शन एवं पूजा07:30-14:00
दैनिक

सामान्य दर्शन-काल

अपराह्न दर्शन15:30-18:00
दैनिक
सायं अभिषेक18:00-19:30
दैनिक (शुक्रवार छोड़कर)

सायंकालीन अभिषेक

रात्रि दर्शन19:30-21:00
दैनिक

दिन का अन्तिम दर्शन-काल

04
दर्शन

दर्शन के प्रकार

सामान्य निःशुल्क दर्शननिःशुल्क
समय
07:30-14:00 एवं 15:30-21:00
उपयुक्त
सभी श्रद्धालु

सामान्य कतार — पैदल पंक्ति; प्रतीक्षा समय सप्ताहांत एवं उत्सव-दिनों में अधिक।

विशेष-प्रवेश दर्शन (₹30)₹30
समय
07:30-14:00 एवं 15:30-21:00
उपयुक्त
सीमित-समय श्रद्धालु

₹30 टिकट — विशेष कतार; ऑनलाइन एवं प्रवेश-काउंटर दोनों उपलब्ध।

विशेष-प्रवेश दर्शन (₹100)₹100
समय
07:30-14:00 एवं 15:30-21:00
उपयुक्त
त्वरित दर्शन हेतु

₹100 प्रीमियम कतार — कम प्रतीक्षा; आधिकारिक काउंटर एवं ऑनलाइन।

आषाढ़ शुक्रवार विशेष पैकेज (₹2000)₹2000
समय
आषाढ़-मास के शुक्रवार-दिवस
उपयुक्त
आषाढ़ शुक्रवार पालकी-शोभायात्रा हेतु

आषाढ़-मास के 4 शुक्रवारों हेतु विशेष ₹2,000 पैकेज — स्वर्ण-पालकी-दर्शन के निकटवर्ती स्थान।

विशेष शुल्क टिकट (₹300)₹300
समय
07:30-14:00 एवं 15:30-21:00
उपयुक्त
अतिरिक्त त्वरित दर्शन हेतु

₹300 प्रीमियम-कतार — कम प्रतीक्षा।

05
अनुष्ठान

विशेष पूजा एवं सेवा

  • साड़ी-समर्पण (सारी-धरिसुवुडु)

    देवी को साड़ी-अर्पण की वार्षिक परंपरा; मंदिर को इससे प्रति-वर्ष ~₹1 करोड़ का राजस्व (2019 तक का सत्यापित आँकड़ा — Star of Mysore)। पंजीकरण: e-ticket portal एवं काउंटर।

  • चण्डिका होम

    विशेष होम — आधिकारिक e-Seva पोर्टल से बुकिंग।

06
उत्सव

प्रमुख पर्व एवं उत्सव

आषाढ़ शुक्रवार पालकी-शोभायात्रा (4 शुक्रवार)आषाढ़ मास के समस्त शुक्रवार

देवी की उत्सव-मूर्ति को स्वर्ण-पालकी में मंदिर-प्रदक्षिणा; मैसूर का अति-विशिष्ट साप्ताहिक उत्सव; लाखों श्रद्धालु। 2026 के 4 आषाढ़ शुक्रवार — 17 जुलाई, 24 जुलाई, 31 जुलाई, 7 अगस्त।

चामुण्डी जयन्ती (जन्मोत्सव)आषाढ़ शुक्ल सप्तमी (कन्नड़ पञ्चांग)

देवी के उत्सव-मूर्ति प्रतिष्ठा-दिवस; पहाड़ी की प्रदक्षिणा-पालकी-यात्रा। तिथि — आषाढ़ शुक्ल सप्तमी (कन्नड़ पञ्चांग के अनुसार); 2025 में 17 जुलाई को मनाया गया। 2026 की सटीक तिथि स्थानीय कन्नड़ पञ्चांग से सत्यापन करें।

शारदीय नवरात्रि / मैसूर दशहरा (नादा-हब्बा)आश्विन शुक्ल प्रतिपदा-दशमी

मंदिर का सर्वोच्च वार्षिक पर्व — कर्नाटक राज्य-उत्सव; 9-रात्रि शाक्त-उपासना; प्रतिदिन विशेष अलंकार; उत्सव-मूर्ति की रजत-रथ-यात्रा। 2026 शारदीय नवरात्रि प्रारम्भ — रविवार 11 अक्टूबर 2026।

महानवमी (आयुध-पूजा)आश्विन शुक्ल नवमी

मैसूर पैलेस में राज-तलवार 'पट्टदा कत्ती' की पारंपरिक शोभायात्रा; मंदिर में विशेष पूजा। 2026 — मंगलवार 20 अक्टूबर।

विजयदशमी / जम्बू सवारीआश्विन शुक्ल दशमी

देवी की पञ्च-लोहा उत्सव-मूर्ति को स्वर्ण-अम्बारी में स्थापित कर मैसूर पैलेस से बन्नी-मण्डप तक 5 किमी हाथी-शोभायात्रा; पारंपरिक 'बन्नी-वृक्ष' पूजा; रात्रि 'पंजिना कवायत्तु' (मशाल-परेड)। 2026 — बुधवार 21 अक्टूबर।

07
आस्था

मनोकामना एवं फल

शत्रु-नाश एवं विघ्न-निवारण

चामुण्डा = महिषासुर-मर्दिनी; दुष्ट-संहारिणी; शत्रु-विघ्न-नाश हेतु प्रधान देवी

स्रोत: देवी माहात्म्यम् (मार्कण्डेय पुराण अध्याय 81-93)

रोग-निवारण एवं नकारात्मक-शक्ति-संरक्षण

चामुण्डा मंत्र-उपासना से रोग, अरिष्ट एवं तामसिक-शक्तियों से रक्षा; नवार्ण-मंत्र का बहु-सूत्रीय फल

स्रोत: दुर्गा सप्तशती

राज-कृपा एवं सफलता

मैसूर वुडेयार राज-कुलदेवी परंपरा; राज-संरक्षण-प्राप्ति की देवी के रूप में मान्यता

स्रोत: वुडेयार राज-परंपरा (1399 से)

अष्टादश शक्ति-पीठ यात्रा-संकल्प

आदि शंकराचार्य-रचित अष्टादश शक्ति-पीठ स्तोत्रम् के क्रम-4 का पीठ; क्रौञ्च-पट्टण

स्रोत: अष्टादश शक्ति-पीठ स्तोत्रम् (आदि शंकराचार्य)

08
जप

मन्त्र एवं स्तोत्र

  • नवार्ण मंत्र (चामुण्डा बीज-मंत्र)बीज-मंत्रदुर्गा सप्तशती / देवी माहात्म्यम् (मार्कण्डेय पुराण)इस मन्दिर हेतुॐ ऐं ह्रीं क्लीं चामुण्डायै विच्चे — चामुण्डा का मूल बीज-मंत्र; दुर्गा सप्तशती की समस्त उपासना का आधार
  • महिषासुर-मर्दिनी स्तोत्रम् (अयि गिरि-नन्दिनी)स्तोत्रआदि शंकराचार्य-कृत (परंपरागत मान्यता) — 21 श्लोकइस मन्दिर हेतुमहिषासुर-मर्दिनी = चामुण्डेश्वरी; मैसूर परंपरा का प्रमुख स्तोत्र
  • अष्टादश शक्ति-पीठ स्तोत्रम्स्तोत्रआदि शंकराचार्य रचितइस मन्दिर हेतुप्रथम श्लोक का चौथा नाम — 'चामुण्डा क्रौञ्च पट्टणे'; इस मंदिर का शास्त्रीय-प्रमाण
  • दुर्गा सप्तशती (देवी माहात्म्यम्)ग्रन्थमार्कण्डेय पुराण अध्याय 81-93इस मन्दिर हेतुशाक्त-उपासना का आधार-ग्रन्थ; चामुण्डा-कथा सहित
  • ॐ ऐं ह्रीं क्लीं चामुण्डायै विच्चेमूल मंत्रदुर्गा सप्तशती
09
तीर्थाटन

समीप के तीर्थ एवं परिपथ

ग्रैनाइट नंदी मूर्ति (700वीं सीढ़ी पर)800 मी

17वीं शताब्दी की एक-शिला ग्रैनाइट नंदी (दोड्डा देवराज वुडेयार-कालीन); खुली श्रद्धा-स्थल; प्रति-दिन अभिषेक

महाबलेश्वर मंदिर (चामुण्डी पहाड़ी)200 मी

चामुण्डेश्वरी से पुराना शिव-मंदिर; वार्षिक रथोत्सव एवं तेप्पोत्सव

महिषासुर प्रतिमा300 मी

दोड्डा देवराज वुडेयार-कालीन (शासन 1659-1673); ~10 फुट सीमेंट-प्रतिमा; बायाँ हाथ नाग, दायाँ तलवार; मैसूर-नामकरण से सम्बन्धित

नारायण-स्वामी मंदिर500 मी

पहाड़ी पर स्थित विष्णु-मंदिर

श्री ज्वालामुखी त्रिपुरसुन्दरी मंदिर, उत्तनहल्ली7 किमी

चामुण्डेश्वरी की भगिनी-देवी के रूप में मान्य; वुडेयार-स्थापित; वार्षिक जात्रा 16-18 फरवरी

मैसूर पैलेस13 किमी

देवी की पञ्च-लोहा उत्सव-मूर्ति वर्ष-पर्यन्त यहीं रहती है; जम्बू सवारी का प्रारम्भ-स्थल

अष्टादश महा-शक्ति-पीठ यात्रा (आदि शंकराचार्य परंपरा)

क्रम-4 — चामुण्डा क्रौञ्च पट्टण; पूर्व: प्रद्युम्न शृङ्खला (3); पश्चात्: अलम्पुर जोगुलाम्बा (5)

18 मंदिर

मैसूर दशहरा राज-यात्रा (3 केन्द्र)

केन्द्रीय शक्ति-पीठ — चामुण्डेश्वरी मंदिर + मैसूर पैलेस + बन्नी-मण्डप; विजयदशमी-दिवस 5 किमी जम्बू सवारी मार्ग

3 मंदिर

कर्नाटक शक्ति-पीठ यात्रा

मूकाम्बिका (कोल्लूर) + चामुण्डेश्वरी (मैसूर) + बनशंकरी (बादामी) + कटील दुर्गा-परमेश्वरी (मैंगलोर) — संयुक्त परंपरा

10
मार्गदर्शन

यात्रा एवं संपर्क

पता
श्री चामुण्डेश्वरी देवी मंदिर, चामुण्डी पहाड़ी, मैसूर — 570010, कर्नाटक
हवाई अड्डा
मैसूर हवाई अड्डा (MYQ) — ~16 किमी; बेंगलूरु अन्तर्राष्ट्रीय (BLR) — मार्ग द्वारा ~150 किमी
रेलवे
मैसूर जंक्शन (MYS) — ~13 किमी
बस-स्टैण्ड
मैसूर शहर बस-स्टैंड (KSRTC रूट 201, प्लेटफॉर्म 23) — चामुण्डी पहाड़ी तक प्रत्येक ~20 मिनट पर बस; प्रथम बस 6:05 AM, अन्तिम 9:30 PM
उत्तम ऋतु
अक्टूबर-मार्च सर्वोत्तम (शीत-मौसम); मैसूर दशहरा सितंबर-अक्टूबर पीक; आषाढ़ शुक्रवार (जुलाई-अगस्त) पालकी-शोभायात्रा हेतु अति-विशिष्ट
हेल्पलाइन
+91-821-2590027 (कार्यालय), +91-821-2590127 (मंदिर)
13 किमीMysuru Junction Railway
16 किमीMysuru Airport
150 किमीBengaluru
250 किमीMangaluru
120 किमीCoorg
125 किमीOoty
श्री चामुण्डेश्वरी देवी मंदिर, चामुण्डी पहाड़ी — दर्शन, आरती, इतिहास एवं यात्रा | Pauranik | Pauranik