ॐ नमः शिवाय  |  जय श्री राम  |  हरे कृष्ण

Dakshineswar · West Bengal

श्री दक्षिणेश्वर काली मन्दिर

श्री दक्षिणेश्वर काली मन्दिर — दक्षिणेश्वर, ज़िला उत्तर 24 परगना, पश्चिम बङ्गाल (हुगली नदी-पूर्व-तट)

श्री दक्षिणेश्वर भवतारिणी काली — रानी रशमोनी (1793-1861)-स्थापित 31 मई 1855-प्रतिष्ठित; नवरत्न-बङ्गाल-शैली; श्री रामकृष्ण परमहंस-निवास 1855-1886 (30 वर्ष); पञ्चवटी-ध्यान-स्थल

अन्य नाम: दक्षिणेश्वर काली मन्दिर · श्री भवतारिणी मन्दिर · रानी रशमोनी मन्दिर · रामकृष्ण-निवास-मन्दिर

  • रानी रशमोनी
  • श्री रामकृष्ण परमहंस-निवास-तीर्थ 1…
  • स्वामी विवेकानन्द
  • 12 आट-छाला शिव-मन्दिर हुगली-घाट पर…
श्री दक्षिणेश्वर काली मन्दिर
दर्शन समय
06:00 – 20:30
स्वरूप
भवतारिणी काली-मूर्ति
स्थान
Dakshineswar · West Bengal
उत्तम ऋतु
काली पूजा 8/9 नवंबर 2026 दिवाली-रात्…
काल
19वीं-शताब्दी ईस्वी

इस मन्दिर की विशेषता

  • रानी रशमोनी (1793-1861)-निर्मित 1847-1855 ईस्वी ~₹9 लाख-व्यय; 31 मई 1855 प्रतिष्ठा-दिन — बङ्गाल-निर्मित-शाक्त-तीर्थों में अद्वितीय
  • श्री रामकृष्ण परमहंस-निवास-तीर्थ 1855/56-1886 (30 वर्ष); पञ्चवटी-ध्यान-स्थल (वट + पीपल + नीम + आँवला + बेल/बिल्व; रामकृष्ण-निर्देशन-रोपित)
  • स्वामी विवेकानन्द (नरेन्द्रनाथ)-दक्षिणेश्वर-यात्रा-पारम्परिक-कथन (नवंबर 1881 का प्रथम-मिलन कलकत्ता-सुरेन्द्र मित्र-गृह में हुआ; दक्षिणेश्वर-यात्रा बाद-में हुई — flag-सुधार)
  • 12 आट-छाला शिव-मन्दिर हुगली-घाट पर पंक्ति-में (NHI 'अप्रुपथा'; आट-छाला बङ्गाल-शैली सत्य-नाम; user-brief-सुधार) — 12 ज्योतिर्लिङ्ग-स्मारक
  • नवरत्न-बङ्गाल-शैली मुख्य-मन्दिर ~30 मी / 100+ फीट तीन-मञ्जिला; ~14 मी वर्ग-आधार
  • कृष्ण-मूर्ति-तोड़-कथा (रामकृष्ण-प्रथम-चमत्कार-कथा) — टूटी-पैर-मूर्ति-समाधान-कारण रामकृष्ण राधा-कान्त-पुजारी-नियुक्ति
01
मूल विग्रह

मुख्य देव एवं स्वरूप

श्री भवतारिणी काली ('ब्रह्माण्ड-तारक') — रजत-सहस्र-दल-पद्म-सिंहासन पर शिव-शयन पर खड़ी काली; उप-शाला: राधा-कान्त मन्दिर (विष्णु/कृष्ण-राधा; उत्तर-पूर्व) + 12 आट-छाला शिव-मन्दिर हुगली-घाट पर पंक्ति में + नाट-मन्दिर + नहाबत (संगीत-मीनार; सारदा देवी-निवास) + श्री रामकृष्ण-कक्ष (उत्तर-पश्चिम-कोण; अर्ध-वृत्ताकार-छज्जा-हुगली-दिश)

भवतारिणी काली-मूर्ति — रजत-सहस्र-दल-पद्म पर शिव-शयन पर खड़ी; पाषाण-मूर्ति (काली-वर्ण विवरण एकल-स्रोत-flag)

सम्प्रदाय: बङ्गाल-शाक्त-काली-परम्परा; प्रशासन: दक्षिणेश्वर काली मन्दिर ट्रस्ट (रानी रशमोनी-वंशज परिवार-न्यासी; निजी-ट्रस्ट); ट्रस्टी एवं सचिव कुसल चौधरी (dakshineswarkalitemple.org-सूचीबद्ध)

02
स्थल-पुराण

कथा, इतिहास एवं महत्व

रानी रशमोनी-स्थापना कथा (1847-1855)

रानी रशमोनी (1793-1861; जनबाजार, कलकत्ता-ज़मीन्दार; 1836-विधवा-कारण आर्थिक-स्वतन्त्र) ने 1847 ईस्वी काशी-तीर्थयात्रा-निर्णय-पूर्व दर्शन-दृष्टि-प्राप्त की: काली-देवी ने मन्दिर-निर्माण-निर्देश दिए। 1847-1855 ईस्वी काल हुगली-पूर्व-तट 20-एकड़-भूमि-पर ~₹9 लाख-व्यय मन्दिर-निर्माण; 31 मई 1855-मूर्ति-प्रतिष्ठा-दिन। (Wikipedia + redzambala बहु-स्रोत-सम्मति)

श्री रामकृष्ण परमहंस-निवास कथा (1855-1886)

रानी रशमोनी ने जाति-सम्बन्धी-मुद्दे-कारण मूल-ब्राह्मण-पुजारी-अप्राप्ति-कारण रामकुमार चट्टोपाध्याय (रामकृष्ण-ज्येष्ठ-भ्राता) को 1855 प्रथम-प्रमुख-पुजारी-नियुक्त किया। 1856 रामकुमार-निधन-पश्चात् रामकृष्ण ने पद ग्रहण किया एवं 30 वर्ष (1855/56-1886) सेवा-दी। श्री रामकृष्ण-कक्ष: मन्दिर-प्राङ्गण-उत्तर-पश्चिम-कोण में अर्ध-वृत्ताकार-छज्जा-सहित हुगली-दिश। पञ्चवटी-ध्यान-स्थल (वट + पीपल + नीम + आँवला + बेल) रामकृष्ण-निर्देशन-रोपित ध्यान-वन।

कृष्ण-मूर्ति-तोड़-कथा (रामकृष्ण-प्रथम-चमत्कार)

एक-पुजारी ने राधा-कान्त (कृष्ण)-मूर्ति-गिरा-कर पैर-तोड़ दिया। पण्डितों ने 'त्याज्य' निर्णय दिया। रामकृष्ण ने (मथुर बाबु-मध्यस्थता-कारण) 'दामाद-समान-मूर्ति' तर्क-प्रस्तुत-कर मूर्ति-स्वयं-मरम्मत की एवं तत्पश्चात् राधा-कान्त-मन्दिर-पुजारी-नियुक्त हुए। (sriramakrishna.in + thanjavur.rkmm.org + redzambala 3-स्रोत-सम्मति)

स्वामी विवेकानन्द-प्रथम-मिलन कथा (नवंबर 1881; सुधार)

स्वामी विवेकानन्द (तब नरेन्द्रनाथ दत्त)-श्री रामकृष्ण-प्रथम-मिलन **नवंबर 1881 कलकत्ता-सुरेन्द्र मित्र-गृह में हुआ** (NOT दक्षिणेश्वर में — user-brief-सुधार); तत्पश्चात् नरेन्द्र दक्षिणेश्वर-यात्रा करने लगे (Wikipedia-नरेन्द्र-दक्षिणेश्वर-प्रथम-यात्रा सटीक-तिथि-अप्रलेखित — flag)।

संत एवं परम्परा

  • रानी रशमोनी (1793-1861) — मन्दिर-निर्माता; जनबाजार-ज़मीन्दार; 1836-विधवा; 1847-दृष्टि-प्राप्तकर्ता
  • मथुर बाबु (मथुरामोहन विश्वास; रानी रशमोनी-दामाद) — रामकृष्ण-नियुक्ति-मध्यस्थ; मूर्ति-तोड़-कथा-केन्द्र
  • रामकुमार चट्टोपाध्याय (रामकृष्ण-ज्येष्ठ-भ्राता; प्रथम-प्रमुख-पुजारी 1855)
  • श्री रामकृष्ण परमहंस (1836-1886) — दक्षिणेश्वर-पुजारी 1855/56-1886 (30 वर्ष); पञ्चवटी-ध्यान-स्थल-निर्माता; आधुनिक-भारतीय-संत-गुरु
  • श्री सारदा देवी (होली मदर; 1853-1920) — रामकृष्ण-पत्नी; नहाबत-संगीत-मीनार-निवासी
  • स्वामी विवेकानन्द (नरेन्द्रनाथ दत्त; 1863-1902) — रामकृष्ण-शिष्य; नवंबर 1881 प्रथम-मिलन कलकत्ता-में + दक्षिणेश्वर-यात्रा बाद-में
  • दक्षिणेश्वर काली मन्दिर ट्रस्ट (रानी रशमोनी-वंशज-न्यासी; कुसल चौधरी ट्रस्टी-सचिव)

ऐतिहासिक घटनाक्रम

  1. 1847रानी रशमोनी-दर्शन-दृष्टि-प्राप्ति; काशी-तीर्थयात्रा-त्याग + दक्षिणेश्वर-मन्दिर-निर्माण-निर्णयWikipedia + redzambala बहु-स्रोत
  2. 185531 मई 1855 — दक्षिणेश्वर काली मन्दिर-प्रतिष्ठा; रामकुमार चट्टोपाध्याय प्रथम-प्रमुख-पुजारीWikipedia + redzambala 2+ बहु-स्रोत
  3. 1856रामकुमार-निधन; श्री रामकृष्ण परमहंस-दक्षिणेश्वर-पुजारी-नियुक्तिWikipedia
  4. 1861रानी रशमोनी-निधनWikipedia Rani Rashmoni
  5. 1881नवंबर 1881 — नरेन्द्रनाथ (विवेकानन्द)-श्री रामकृष्ण-प्रथम-मिलन कलकत्ता-सुरेन्द्र मित्र-गृह में (NOT दक्षिणेश्वर-में — user-brief-सुधार)Wikipedia Relationship Ramakrishna-Vivekananda
  6. 1886श्री रामकृष्ण परमहंस-निधन; 30 वर्ष-दक्षिणेश्वर-सेवा-समाप्तिWikipedia
03
नित्य उपासना

दर्शन समय एवं आरती

06:00 से 20:30 तक · मध्याह्न विश्राम 12:30-15:30

मन्दिर-उद्घाटन + प्रात:-दर्शन06:00
दैनिक
मङ्गल-आरतीप्रात:-कालीन; सटीक-समय एकल-स्रोत-असम्मति-flag
दैनिक
भोग~12:00 (एकल-स्रोत-flag)
दैनिक
(मन्दिर-विश्राम)12:30-15:30
दैनिक
सायं-दर्शन15:30-20:30
दैनिक
सायं-आरती~18:30-19:00 (स्रोत-असम्मति-flag)
दैनिक

वस्त्र-संहिता: पारम्परिक-भारतीय-वस्त्र अनुशंसित; कन्धे/घुटने-ढके (अग्रिगेटर-सम्मति-flag)

फोटोग्राफी: गर्भगृह-अन्तर्भाग फोटोग्राफी निषिद्ध; बाह्य-प्राङ्गण + घाट-अनुमत (अग्रिगेटर-सम्मति)

विशेष नियम: गर्भगृह-फोटोग्राफी निषिद्ध; मध्याह्न-विश्राम 12:30-15:30; मङ्गलवार/शनिवार + काली-पूजा-दिन अति-भीड़; सटीक-आरती-समय आधिकारिक-स्रोत-अनुपस्थिति-कारण मन्दिर-कॉल-पुष्टि अनुशंसित

04
दर्शन

दर्शन के प्रकार

सामान्य निःशुल्क दर्शननिःशुल्क
समय
06:00-12:30 + 15:30-20:30

भवतारिणी काली-मूर्ति-दर्शन।

12 शिव-मन्दिर + राधा-कान्त मन्दिर-दर्शन (मन्दिर-प्राङ्गण)निःशुल्क

हुगली-घाट पर 12 आट-छाला शिव-मन्दिर पंक्ति + उत्तर-पूर्व राधा-कान्त (कृष्ण/राधा)।

श्री रामकृष्ण-कक्ष-दर्शन (मन्दिर-प्राङ्गण-उत्तर-पश्चिम)निःशुल्क

रामकृष्ण-30 वर्ष-निवास-कक्ष; अर्ध-वृत्ताकार-छज्जा-हुगली-दिश।

पञ्चवटी-ध्यान-स्थल (5-वृक्ष: वट + पीपल + नीम + आँवला + बेल)निःशुल्क

रामकृष्ण-निर्देशन-रोपित ध्यान-वन।

बेलूर मठ-फेरी (हुगली-पार)

मन्दिर-घाट-से फेरी 1 किमी हुगली-पार; ~3 किमी सड़क-विकल्प।

काली पूजा-दर्शन (8/9 नवंबर 2026 दिवाली-रात्रि)निःशुल्क

वार्षिक-शिखर-काली-उत्सव; अति-भीड़।

05
उत्सव

प्रमुख पर्व एवं उत्सव

काली पूजा (दिवाली-रात्रि)कार्तिक अमावस्या; 2026: 8/9 नवंबर 2026 (कार्तिक अमावस्या; निशीथ-काल-पूजा ~23:39-00:31)

वार्षिक-शिखर-काली-उत्सव; अति-भीड़; मन्दिर-केन्द्रीय-दिन

रानी रशमोनी-स्मरण (31 मई — प्रतिष्ठा-वर्षगाँठ)ज्येष्ठ (मई); 31 मई 2026

मन्दिर-प्रतिष्ठा-दिन-स्मरण

श्री रामकृष्ण जयन्तीफाल्गुन कृष्ण द्वितीया-तिथि (फरवरी-मार्च); 2026: 19 फरवरी 2026 (बेलूर मठ-गणना)

रामकृष्ण-जन्म-वर्षगाँठ; दक्षिणेश्वर-तीर्थ-केन्द्रीय

मङ्गलवार + शनिवार साप्ताहिक भीड़-दिनसाप्ताहिक

काली-केन्द्रीय-दिन

06
आस्था

मनोकामना एवं फल

भवतारिणी काली-दर्शन-संकल्प (ब्रह्माण्ड-तारक-स्वरूप)

रजत-सहस्र-दल-पद्म पर शिव-शयन पर खड़ी काली; बङ्गाल-शाक्त-केन्द्रीय-स्वरूप; ब्रह्माण्ड-तारक-संकल्प-तीर्थ

स्रोत: Wikipedia + hindupost बहु-स्रोत

श्री रामकृष्ण-कक्ष + पञ्चवटी-ध्यान-स्थल-दर्शन-संकल्प

रामकृष्ण-30 वर्ष-निवास-कक्ष + पञ्चवटी-ध्यान-वन; आधुनिक-भारतीय-संत-स्मरण-तीर्थ

स्रोत: Wikipedia + sriramakrishna.in बहु-स्रोत

काली पूजा-शिखर-व्रत-संकल्प (8/9 नवंबर 2026 दिवाली-रात्रि)

कार्तिक-अमावस्या-निशीथ-काल; वार्षिक-शिखर-काली-उत्सव

स्रोत: Wikipedia Kali Puja + Drik Panchang

12 शिव-मन्दिर + राधा-कान्त-दर्शन-संकल्प (मन्दिर-प्राङ्गण)

12 ज्योतिर्लिङ्ग-स्मारक आट-छाला शिव-मन्दिर पंक्ति + उत्तर-पूर्व राधा-कान्त वैष्णव-शाला; पूर्ण-तीर्थ-दर्शन-संकल्प

स्रोत: Wikipedia + hindupost बहु-स्रोत

बेलूर मठ-फेरी-युग्म-तीर्थ-संकल्प

हुगली-पार 1 किमी फेरी; दक्षिणेश्वर + बेलूर मठ युग्म-तीर्थयात्रा-संकल्प (रामकृष्ण + विवेकानन्द-तीर्थ-युग्म)

स्रोत: बहु-स्रोत

रानी रशमोनी-स्मरण-संकल्प (निःस्वार्थ-दान-कथा)

विधवा-ज़मीन्दार रानी-दान-कथा; जाति-निरपेक्ष-पुजारी-नियुक्ति-कथा; निःस्वार्थ-दान-संकल्प-तीर्थ

स्रोत: Wikipedia Rani Rashmoni + redzambala

07
जप

मन्त्र एवं स्तोत्र

  • श्री काली-स्तोत्र (विभिन्न पारम्परिक-संग्रह)स्तोत्रकाली-शाक्त-परम्परादक्षिणेश्वर-दर्शन-नित्य-पाठ-परम्परा
  • श्री भवतारिणी-अष्टकम्अष्टक-स्तोत्रदक्षिणेश्वर-शाक्त-परम्पराइस मन्दिर हेतु
  • श्री रामकृष्ण-वचनामृत (कथामृत)गुरु-वचन-संग्रहमहेन्द्रनाथ गुप्त (M; 1854-1932)-संकलित — रामकृष्ण-निकट-शिष्यइस मन्दिर हेतुरामकृष्ण-दक्षिणेश्वर-काल-वार्तालाप संकलन
  • दुर्गा सप्तशती (देवी-महात्म्यम्)सप्तशती-स्तोत्रमार्कण्डेय पुराण
08
तीर्थाटन

समीप के तीर्थ एवं परिपथ

श्री रामकृष्ण-कक्ष (मन्दिर-प्राङ्गण-उत्तर-पश्चिम)50 मी

रामकृष्ण-30 वर्ष-निवास-कक्ष; अर्ध-वृत्ताकार-छज्जा-हुगली-दिश

पञ्चवटी-ध्यान-स्थल (5 वृक्ष: वट + पीपल + नीम + आँवला + बेल)100 मी

रामकृष्ण-निर्देशन-रोपित ध्यान-वन

12 आट-छाला शिव-मन्दिर पंक्ति (हुगली-घाट)50 मी

12 ज्योतिर्लिङ्ग-स्मारक

राधा-कान्त मन्दिर (विष्णु/कृष्ण-राधा)50 मी

रामकृष्ण-कृष्ण-मूर्ति-तोड़-कथा-स्थल; पारम्परिक-दर्शन-सङ्ग

नहाबत (संगीत-मीनार; सारदा देवी-निवास)100 मी

श्री सारदा देवी (होली मदर)-निवास-स्थल

नाट-मन्दिर (प्रदर्शन-हॉल)30 मी

पारम्परिक-प्रदर्शन-हॉल

बकुल तला घाट + गाजी पुकुर तालाब200 मी

रामकृष्ण-स्नान-स्थल

बेलूर मठ (हुगली-पार 1-3 किमी; फेरी)3 किमी

रामकृष्ण मठ + मिशन-मुख्यालय; विवेकानन्द-स्थापित 1898; युग्म-तीर्थयात्रा

Kalighat Kali Temple (Sati's right toe)18 किमी

51-शाक्तिपीठ-कैनोनिकल; बङ्गाल-शाक्त-युग्म-तीर्थ

दक्षिणेश्वर + बेलूर मठ रामकृष्ण-विवेकानन्द-युग्म-तीर्थयात्रा

रामकृष्ण-30 वर्ष-निवास-तीर्थ; हुगली-पूर्व-तट; फेरी-पार बेलूर मठ (विवेकानन्द 1898-स्थापित)

2 मंदिर

बङ्गाल-शाक्त-त्रिक-तीर्थयात्रा (दक्षिणेश्वर + Kalighat + Tarapith)

बङ्गाल-शाक्त-नव-निर्मित-तीर्थ (1855); काली-पूजा-शिखर

3 मंदिर

श्री रामकृष्ण-तीर्थयात्रा (दक्षिणेश्वर + बेलूर + कामारपुकुर-जन्म-स्थल + जयरामबाटी-सारदा-जन्म-स्थल)

रामकृष्ण-30 वर्ष-सेवा-तीर्थ-केन्द्र

4 मंदिर

09
मार्गदर्शन

यात्रा एवं संपर्क

पता
श्री दक्षिणेश्वर काली मन्दिर, दक्षिणेश्वर, ज़िला उत्तर 24 परगना, पश्चिम बङ्गाल — PIN 700076 (हुगली-नदी-पूर्व-तट)
हवाई अड्डा
नेताजी सुभाष चन्द्र बोस अन्तर्राष्ट्रीय हवाई अड्डा कोलकाता (CCU)
रेलवे
दक्षिणेश्वर मेट्रो स्टेशन (नीली-लाइन-समाप्ति; नोआपाड़ा-कवि सुभाष-विस्तार) — ~0.5 किमी; हावड़ा जङ्क्शन (HWH) ~13 किमी
बस-स्टैण्ड
दक्षिणेश्वर बस-स्टैण्ड (मन्दिर-समीप); WBTC नियमित-बस-सेवा
उत्तम ऋतु
काली पूजा 8/9 नवंबर 2026 दिवाली-रात्रि; रानी रशमोनी-स्मरण 31 मई 2026 प्रतिष्ठा-दिन; रामकृष्ण जयन्ती 19 फरवरी 2026; मङ्गलवार + शनिवार साप्ताहिक भीड़; शीत-मासों (नवंबर-फरवरी) में कोलकाता-यात्रा-आरामदायक; पावस-ऋतु (जून-सितंबर) में चक्रवात-सम्भावना
प्रबन्धन
दक्षिणेश्वर काली मन्दिर ट्रस्ट (रानी रशमोनी-वंशज परिवार-न्यासी; निजी-ट्रस्ट); ट्रस्टी एवं सचिव कुसल चौधरी (आधिकारिक-वेबसाइट-सूचीबद्ध); पश्चिम बङ्गाल-राज्य-संरक्षण-स्तरीय परन्तु निजी-न्यासी-शासित
0.5 किमीDakshineswar Metro Station
3 किमीBelur Math
13 किमीHowrah Junction
13 किमीKolkata centre
17 किमीCCU Airport
234 किमीTarapith
18 किमीKalighat