ॐ नमः शिवाय  |  जय श्री राम  |  हरे कृष्ण

Penn Hills (Monroeville suburb) · Pennsylvania, USA

श्री वेङ्कटेश्वर मन्दिर पिट्सबर्ग

श्री वेङ्कटेश्वर मन्दिर पिट्सबर्ग — पेन हिल्स (मॉनरोविले-उपनगर), अल्लेगेनी काउण्टी, पेन्सिल्वेनिया, USA (USA-प्रथम-प्रमुख पारम्परिक-भारतीय-वास्तुकला हिन्दू मन्दिर भारतीय-प्रवासियों-द्वारा)

श्री वेङ्कटेश्वर मन्दिर पिट्सबर्ग — संगठन-स्थापना 7 अगस्त 1975; प्रतिष्ठा 8 जून 1977; तिरुमला-तिरुपति-देवस्थानम् (TTD)-सहयोग-निर्मित; पञ्चरात्र-आगम-वैष्णव; तिरुमला श्री वेङ्कटेश्वर मन्दिर-आदर्श-पर निर्मित

अन्य नाम: SV Temple Pittsburgh · बालाजी मन्दिर पेन हिल्स · Sri Venkateswara Temple of Pittsburgh

  • USA-प्रथम-प्रमुख पारम्परिक-भारतीय-…
  • तिरुमला तिरुपति देवस्थानम्
  • USA-में बाद-निर्मित बालाजी-मन्दिरो…
  • 8 जून 1977
श्री वेङ्कटेश्वर मन्दिर पिट्सबर्ग
दर्शन समय
09:00 – 20:30 (अप्रैल-अक्टूबर) / 19:30 (नवंबर-मार्च)
स्वरूप
तिरुमला-स्वरूप-अनुकरण वेङ्कटेश्वर-मूर्ति
स्थान
Penn Hills (Monroeville suburb) · Pennsylvania, USA
उत्तम ऋतु
ब्रह्मोत्सवम् ~मध्य-सितंबर/प्रारम्भि…
काल
20वीं-शताब्दी-उत्तरार्द्ध

इस मन्दिर की विशेषता

  • USA-प्रथम-प्रमुख पारम्परिक-भारतीय-वास्तुकला हिन्दू मन्दिर भारतीय-प्रवासियों-द्वारा (Wikipedia + Inheritage Foundation-पुष्ट; तुलनात्मक-दावा Maha Vallabha Ganapati Devasthanam Flushing NY 1977-समान-समय-flag — दोनों 1977-वर्ष-स्थापित)
  • तिरुमला तिरुपति देवस्थानम् (TTD)-सहयोग — TTD ने आंशिक-वित्तपोषण किया एवं डिज़ाइन आन्ध्र-प्रदेश-सरकार-एण्डाउमेण्ट-विभाग-तैयार; तिरुमला श्री वेङ्कटेश्वर मन्दिर-आदर्श-पर निर्मित
  • USA-में बाद-निर्मित बालाजी-मन्दिरों (Aurora IL + Bridgewater NJ + Atlanta SV Temple Riverdale) हेतु टेम्पलेट-मन्दिर
  • 8 जून 1977 — प्रतिष्ठा एवं पूजा-प्रारम्भ; संगठन-स्थापना 7 अगस्त 1975; आधुनिक-USA-हिन्दू-मन्दिर-आन्दोलन-केन्द्रीय-मन्दिर
  • महा-कुम्भाभिषेकम् इतिहास: 1977 (मूल) + 1989 (25 मई) + 2021 (जून; 5-दिवसीय Pittsburgh Post-Gazette-कवर); 12-वर्ष-आगम-चक्र-अनुसार अगला ~2033
  • 2005 ~$1.5 मिलियन-नवीकरण-कर तिरुमला-स्वरूप-अधिक-निकट-मिलान-निर्माण किया गया
01
मूल विग्रह

मुख्य देव एवं स्वरूप

श्री वेङ्कटेश्वर (बालाजी; मूल-तिरुमला-स्वरूप-अनुकरण); उप-देवता: श्री महालक्ष्मी (तायार/पद्मावती-स्वरूप) + श्री आण्डाल + श्री अञ्जनेय (हनुमान) + श्री महा-गणपति + श्री सुदर्शन (svtemple.org-व्युत्पन्न)

तिरुमला-स्वरूप-अनुकरण वेङ्कटेश्वर-मूर्ति; पञ्चरात्र-आगम-वैष्णव-पूजा

सम्प्रदाय: श्री-वैष्णव (पञ्चरात्र-आगम; तिरुमला-शैली-अनुकरण); प्रशासन: Sri Venkateswara Temple, Inc. (स्वतन्त्र-अमेरिकी-निगम); TTD-निर्माण-काल-आंशिक-वित्तपोषण एवं डिज़ाइन; आन्ध्र-प्रदेश-सरकार-एण्डाउमेण्ट-विभाग-डिज़ाइन-तैयार (Wikipedia)

02
स्थल-पुराण

कथा, इतिहास एवं महत्व

USA-प्रथम-प्रमुख पारम्परिक-भारतीय-वास्तुकला हिन्दू मन्दिर भारतीय-प्रवासियों-द्वारा कथा (1975-1977)

1970-दशक-USA भारतीय-प्रवासी-समुदाय-प्रथम-पीढ़ी-निर्माण; संगठन-स्थापना 7 अगस्त 1975 (Sri Venkateswara Temple, Inc.); प्रतिष्ठा 8 जून 1977 पूजा-प्रारम्भ। पारम्परिक-भारतीय-शैली पञ्चरात्र-आगम-वैष्णव-वास्तुकला; तिरुमला श्री वेङ्कटेश्वर मन्दिर-आदर्श। (Wikipedia + Inheritage Foundation बहु-स्रोत; तुलनात्मक-दावा Maha Vallabha Ganapati Devasthanam Flushing NY 4 जुलाई 1977 समान-समय-flag — दोनों-1977-वर्ष)

TTD-सहयोग कथा

तिरुमला तिरुपति देवस्थानम् (TTD) ने आंशिक-वित्तपोषण किया एवं डिज़ाइन आन्ध्र-प्रदेश-सरकार-एण्डाउमेण्ट-विभाग-तैयार किया। 15 शिल्पकार + स्थपति भारत-से निर्माण-हेतु भेजे गए (Wikipedia + टेम्पल-स्रोत-सम्मति)। मूर्तियाँ + पुजारी TTD-प्रदान (अनेक-स्रोत; ongoing-स्टाफिङ्ग-अरेन्जमेण्ट-सटीक-सत्यापित-नहीं — flag)। तिरुमला-शैली-पञ्चरात्र-आगम-पूजा-संहिता-पालन।

महा-कुम्भाभिषेकम् इतिहास कथा (12-वर्ष-आगम-चक्र)

(1) 1977 — मूल-प्रतिष्ठा-कुम्भाभिषेकम्। (2) 25 मई 1989 — द्वितीय-कुम्भाभिषेकम्। (3) जून 2021 — तृतीय-कुम्भाभिषेकम् (5-दिवसीय अनुष्ठान-कार्यक्रम Pittsburgh Post-Gazette-वैशिष्ट्य-कवर)। 12-वर्ष-आगम-चक्र-अनुसार अगला ~2033 अपेक्षित।

2005 नवीकरण कथा

2005 ~$1.5 मिलियन-नवीकरण-कर तिरुमला-स्वरूप-अधिक-निकट-मिलान-निर्माण किया गया (Wikipedia)। मूर्ति-स्वरूप-तिरुमला-समान-स्वरूप-समायोजन।

संत एवं परम्परा

  • श्री वेङ्कटेश्वर (बालाजी) — मूल-तिरुमला-स्वरूप
  • रामानुजाचार्य (1017-1137; श्री-वैष्णव-सम्प्रदाय-संस्थापक) — पञ्चरात्र-आगम-शैली-स्रोत
  • तिरुमला तिरुपति देवस्थानम् (TTD) — आंशिक-वित्तपोषक एवं डिज़ाइन-संहिता-प्रदाता
  • आन्ध्र प्रदेश सरकार एण्डाउमेण्ट विभाग — डिज़ाइन-तैयार-कर्ता
  • 15 शिल्पकार + स्थपति (भारत-से भेजे गए) — निर्माण-कर्ता (स्थपति-नाम-स्रोत-असम्मति-flag: Wikipedia AP एण्डाउमेण्ट; अन्य-स्रोत 'स्थपति गणपति' / 'शशि डी. पटेल' — सटीक-नाम drop)
  • Sri Venkateswara Temple, Inc. (1975-स्थापित स्वतन्त्र-अमेरिकी-निगम) — कानूनी-शासी-निकाय
  • अमेरिकी-भारतीय-डायस्पोरा-समुदाय-स्वयंसेवक — सेवा-निर्माण

ऐतिहासिक घटनाक्रम

  1. 19757 अगस्त 1975 — Sri Venkateswara Temple, Inc. (संगठन)-स्थापनाWikipedia + बहु-स्रोत
  2. 19778 जून 1977 — प्रतिष्ठा-समारोह एवं पूजा-प्रारम्भ; USA-प्रथम-प्रमुख-पारम्परिक-वास्तुकला-हिन्दू-मन्दिर भारतीय-प्रवासियों-द्वाराWikipedia + Inheritage Foundation + बहु-स्रोत
  3. 198925 मई 1989 — द्वितीय महा-कुम्भाभिषेकम्बहु-सम्मति-स्रोत
  4. 2005~$1.5 मिलियन-नवीकरण; तिरुमला-स्वरूप-अधिक-निकट-मिलानWikipedia
  5. 2021जून 2021 — तृतीय महा-कुम्भाभिषेकम् (5-दिवसीय; Pittsburgh Post-Gazette-कवर)Pittsburgh Post-Gazette + YouTube वीडियो + बहु-स्रोत
  6. 203312-वर्ष-आगम-चक्र-अनुसार अगला महा-कुम्भाभिषेकम्-अपेक्षित12-वर्ष-आगम-चक्र-गणना
03
नित्य उपासना

दर्शन समय एवं आरती

09:00 से 20:30 (अप्रैल-अक्टूबर) / 19:30 (नवंबर-मार्च) तक

मन्दिर-उद्घाटन + प्रात:-दर्शन09:00
दैनिक
दैनिक-दर्शन-सत्र09:00-20:30 (ग्रीष्म) / 09:00-19:30 (शीत)
दैनिक
शुक्रवार-विस्तार21:30 तक
शुक्रवार-केवल
अन्तिम-अर्चनामन्दिर-समापन-से 30 मिनट-पूर्व
दैनिक

वस्त्र-संहिता: सेवा-वस्त्र-नियम — पुरुष: धोती / पञ्चे / कुर्ता-पैजामा; स्त्री: साड़ी / सलवार-कमीज दुपट्टा-सहित / आधी-साड़ी (द्वितीयक-सम्मति); सामान्य-दर्शन: मामूली-वस्त्र; जूते-त्याग-अनिवार्य

फोटोग्राफी: गर्भगृह-अन्तर्भाग में फोटोग्राफी/वीडियो निषिद्ध; बाह्य-कर्मचारी-निर्देशन-सहित-अनुमत

विशेष नियम: गर्भगृह-फोटोग्राफी निषिद्ध; ग्रीष्म/शीत-मासों-में दैनिक-समय अन्तर (9-20:30 vs 9-19:30); शुक्रवार-21:30-विस्तार; अन्तिम-अर्चना मन्दिर-समापन-से 30 मिनट-पूर्व; सेवा-वस्त्र-नियम-कड़ाई; प्रवेश-निःशुल्क; सेवा-दान-आधारित

04
दर्शन

दर्शन के प्रकार

सामान्य निःशुल्क दर्शननिःशुल्क
समय
09:00-20:30 (ग्रीष्म) / 09:00-19:30 (शीत); शुक्रवार 21:30-तक

वेङ्कटेश्वर-तिरुमला-स्वरूप-मूर्ति-दर्शन।

अर्चना + विशेष-सेवा

नाम-गोत्र-सङ्ग; मन्दिर-कार्यालय-बुकिंग; अन्तिम-अर्चना-समय-समापन-से 30-मिनट-पूर्व।

ब्रह्मोत्सवम् (वार्षिक 9-दिवसीय; नवरात्रि-काल)निःशुल्क

तिरुमला-शैली-वार्षिक-उत्सव; 2025 22 सितंबर-2 अक्टूबर 2025 (पैटर्न-अनुसार 2026-अनुमान); 9-दिवसीय शोभायात्रा + होम।

वैकुण्ठ एकादशी-दर्शननिःशुल्क

मार्गशीर्ष शुक्ल एकादशी; वैष्णव-शिखर-दिन।

बेसमेण्ट कैफेटेरिया प्रसादम्

मन्दिर-बेसमेण्ट-शुद्ध-शाकाहारी-दक्षिण-भारतीय-व्यञ्जन (Wikipedia)।

05
उत्सव

प्रमुख पर्व एवं उत्सव

ब्रह्मोत्सवम् (वार्षिक 9-दिवसीय; नवरात्रि-काल)आश्विन (सितंबर-अक्टूबर); 2026: ~मध्य-सितंबर / प्रारम्भिक-अक्टूबर 2026 (पैटर्न-अनुमान; आधिकारिक-कैलेण्डर-PDF-परामर्श-अनुशंसित)

तिरुमला-शैली-वार्षिक-उत्सव; 9-दिवसीय शोभायात्रा + होम; नवरात्रि-संयोग

वैकुण्ठ एकादशीमार्गशीर्ष शुक्ल एकादशी (दिसंबर-जनवरी); 2026: ~30 दिसंबर 2026 (पञ्चाङ्ग-गणित)

वैष्णव-शिखर-दिन; मूल-वैकुण्ठ-द्वार-दर्शन-अनुकरण

श्री राम-नवमीचैत्र शुक्ल नवमी; 2026: 27 मार्च 2026

राम-जन्म-वर्षगाँठ

श्री कृष्ण जन्माष्टमीभाद्रपद कृष्ण अष्टमी; 2026: 4 सितंबर 2026

कृष्ण-जन्म-वर्षगाँठ

गणेश चतुर्थी + नवरात्रि + दीवाली + पोङ्गलवार्षिक

USA-डायस्पोरा-वैष्णव-समुदाय-केन्द्रीय-उत्सव

06
आस्था

मनोकामना एवं फल

USA-प्रथम-प्रमुख-वेङ्कटेश्वर-तीर्थ-दर्शन-संकल्प (1977)

USA-प्रथम-प्रमुख पारम्परिक-भारतीय-वास्तुकला हिन्दू मन्दिर भारतीय-प्रवासियों-द्वारा; 8 जून 1977-प्रतिष्ठा; आधुनिक-USA-हिन्दू-मन्दिर-आन्दोलन-केन्द्रीय-मन्दिर-दर्शन-संकल्प-तीर्थ

स्रोत: Wikipedia + Inheritage Foundation + Public Source बहु-स्रोत

TTD-सहयोग तिरुमला-स्वरूप-वेङ्कटेश्वर-दर्शन-संकल्प

तिरुमला तिरुपति देवस्थानम् (TTD)-सहयोग-निर्मित; तिरुमला-शैली-पञ्चरात्र-आगम-पूजा-संहिता; तिरुमला-समान-स्वरूप-दर्शन-संकल्प (USA-में)

स्रोत: Wikipedia + टेम्पल-स्रोत-सम्मति

महा-कुम्भाभिषेकम् 2021 + 12-वर्ष-आगम-चक्र-संकल्प (~2033 अगला)

तृतीय महा-कुम्भाभिषेकम् जून 2021 (5-दिवसीय); 12-वर्ष-आगम-चक्र-अनुसार अगला ~2033-अपेक्षित; आगम-शुद्धि-संकल्प-तीर्थ

स्रोत: Pittsburgh Post-Gazette + YouTube वीडियो बहु-स्रोत

ब्रह्मोत्सवम् वार्षिक 9-दिवसीय-संकल्प (नवरात्रि-काल)

तिरुमला-शैली-वार्षिक-शिखर-उत्सव; 9-दिवसीय शोभायात्रा + होम; नवरात्रि-संयोग

स्रोत: Facebook + टेम्पल-कैलेण्डर बहु-स्रोत

वैकुण्ठ एकादशी-व्रत-संकल्प (मार्गशीर्ष-शुक्ल)

वैष्णव-शिखर-दिन; मूल-वैकुण्ठ-द्वार-दर्शन-अनुकरण-संकल्प-तीर्थ

स्रोत: वैष्णव-परम्परा + पञ्चाङ्ग

USA-डायस्पोरा-वैष्णव-समुदाय-केन्द्र-दर्शन-संकल्प

तीसरी-पीढ़ी-USA-वैष्णव-डायस्पोरा-केन्द्र-मन्दिर; 6,000+ स्थानीय-श्रद्धालु + 10,000+ उत्तर-अमेरिका-तीर्थयात्री वार्षिक; तिरुमला-USA-संकल्प-तीर्थ

स्रोत: बहु-सम्मति-स्रोत

07
जप

मन्त्र एवं स्तोत्र

  • वेङ्कटेश्वर सुप्रभात-स्तोत्रसुप्रभात-स्तोत्रश्री-वैष्णव-परम्पराइस मन्दिर हेतुतिरुमला-शैली-अनुकरण
  • वेङ्कटेश्वर अष्टोत्तर शतनामावलीनामावलीवैष्णव-परम्पराइस मन्दिर हेतु
  • विष्णु सहस्रनामसहस्रनाम-स्तोत्रमहाभारत अनुशासन-पर्व
  • पञ्चरात्र-आगम-पाठआगम-शास्त्रपञ्चरात्र-परम्परा (श्री-वैष्णव)इस मन्दिर हेतु
  • गोदा (आण्डाल) तिरुप्पावै (30-पाशुर)तमिल-स्तोत्र-संग्रहआण्डाल (~9वीं-शताब्दी; आऴ्वार)इस मन्दिर हेतुआण्डाल-शाला-केन्द्र-स्तोत्र; मार्गशीर्ष-नित्य-पाठ-परम्परा
08
तीर्थाटन

समीप के तीर्थ एवं परिपथ

बेसमेण्ट कैफेटेरिया प्रसादम् (मन्दिर-बेसमेण्ट)30 मी

शुद्ध-शाकाहारी-दक्षिण-भारतीय-व्यञ्जन-प्रसादम्-सेवा (Wikipedia)

Monroeville (मॉनरोविले-उपनगर 5 किमी)5 किमी

पिट्सबर्ग-पूर्व-उपनगर; मन्दिर-निकटतम-नगर

Pittsburgh downtown + Carnegie Mellon University + University of Pittsburgh (25 किमी)25 किमी

CMU + U Pitt-छात्र/प्रोफेसर-डायस्पोरा-स्रोत; पिट्सबर्ग-हिन्दू-समुदाय-केन्द्र

BAPS Akshardham Robbinsville NJ (2023; USA-नवीनतम-वृहत्तम-हिन्दू-मन्दिर)600 किमी

USA-हिन्दू-तीर्थ-तुलना (1977 vs 2023)

Sri Maha Vallabha Ganapati Devasthanam Flushing NY (4 जुलाई 1977; समान-समय-USA-प्रथम-मन्दिर)650 किमी

USA-1977-समान-समय-हिन्दू-मन्दिर-जोड़ा-तीर्थ

Hindu Temple of Atlanta (Riverdale, GA)1100 किमी

USA-दक्षिणी-राज्य-प्रमुख-हिन्दू-तीर्थ

Sri Lakshmi Narayan Temple (Ashland MA; Boston-area)850 किमी

USA-न्यू-इङ्ग्लैण्ड-प्रमुख-हिन्दू-तीर्थ

USA-1970s-हिन्दू-तीर्थ-यात्रा (Pittsburgh SV 1977 + Flushing Ganapati 1977 + Atlanta + Boston Lakshmi)

USA-प्रथम-प्रमुख-पारम्परिक-वास्तुकला-हिन्दू-मन्दिर भारतीय-प्रवासियों-द्वारा (1977)

4 मंदिर

USA-वैकुण्ठ-वेङ्कटेश्वर-तीर्थ-यात्रा (Pittsburgh + Aurora IL + Bridgewater NJ + Atlanta SV Riverdale)

USA-में बाद-निर्मित बालाजी-मन्दिरों हेतु टेम्पलेट-मन्दिर (1977)

4 मंदिर

तिरुमला-वेङ्कटेश्वर-वैश्विक-तीर्थ-यात्रा (तिरुमला + Pittsburgh + अन्य TTD-सहयोग-मन्दिर)

USA-में TTD-सहयोग-निर्मित प्रथम-प्रमुख वेङ्कटेश्वर-मन्दिर

5 मंदिर

09
मार्गदर्शन

यात्रा एवं संपर्क

पता
श्री वेङ्कटेश्वर मन्दिर, 1230 S McCully Drive, Penn Hills, PA 15235, USA (अल्लेगेनी काउण्टी; पिट्सबर्ग-पूर्व-उपनगर)
हवाई अड्डा
पिट्सबर्ग अन्तर्राष्ट्रीय हवाई अड्डा (PIT) — ~40-50 किमी पश्चिम
रेलवे
पिट्सबर्ग रेलवे स्टेशन (Amtrak) — ~25 किमी पश्चिम
बस-स्टैण्ड
पेन हिल्स + मॉनरोविले स्थानीय-बस; पिट्सबर्ग पोर्ट अथॉरिटी ट्रांज़िट
उत्तम ऋतु
ब्रह्मोत्सवम् ~मध्य-सितंबर/प्रारम्भिक-अक्टूबर 2026; वैकुण्ठ एकादशी ~30 दिसंबर 2026; श्री रामनवमी 27 मार्च 2026; जन्माष्टमी 4 सितंबर 2026; गणेश चतुर्थी + दीवाली + पोङ्गल वार्षिक; वसन्त-शरद (अप्रैल-अक्टूबर) में USA-पेन्सिल्वेनिया-यात्रा-आरामदायक; शीत (नवंबर-मार्च) में भारी-हिमपात-सावधानी
प्रबन्धन
Sri Venkateswara Temple, Inc. (स्वतन्त्र-अमेरिकी-निगम; 7 अगस्त 1975-स्थापित); तिरुमला-TTD-निर्माण-काल-आंशिक-वित्तपोषण एवं डिज़ाइन-संहिता-सहायता (आन्ध्र-प्रदेश-सरकार-एण्डाउमेण्ट-विभाग); स्वतन्त्र-शासी-निकाय; मूर्तियाँ + प्रारम्भिक-पुजारी TTD-प्रदान (ongoing-staffing-flag); प्रवेश-निःशुल्क; सेवा-दान-आधारित; फोन +1 412-373-3380; ईमेल srivaru@svtemple.org
वेबसाइट
https://svtemple.org
5 किमीMonroeville
25 किमीPittsburgh downtown
45 किमीPittsburgh International Airpo…
200 किमीCleveland, OH
480 किमीPhiladelphia, PA
600 किमीNew York City
380 किमीWashington DC
श्री वेङ्कटेश्वर मन्दिर पिट्सबर्ग — दर्शन, आरती, इतिहास एवं यात्रा | Pauranik | Pauranik