ॐ नमः शिवाय  |  जय श्री राम  |  हरे कृष्ण

Tarapith · West Bengal

श्री तारापीठ

श्री तारापीठ (तारा माँ) मन्दिर — तारापीठ ग्राम, रामपुरहाट-II तालुक, ज़िला बीरभूम, पश्चिम बङ्गाल (द्वारका-नदी-तट)

श्री तारा माँ — दश-महाविद्या-द्वितीय (उग्र-तारा-स्वरूप); तन्त्र-शाक्त-केन्द्र; बामा खेपा (1837-1911) समाधि-स्थल; शाक्तिपीठ + सिद्धपीठ; बङ्गाली-शाक्त-परम्परा-केन्द्र; तटस्थ-रिपोर्टिङ: तन्त्र-शाक्त-अनुष्ठान धार्मिक-परम्परा-वर्णन-स्तर-केवल

अन्य नाम: तारापीठ · तारा माँ मन्दिर · तारा माई · तन्त्र-शाक्त-तीर्थ बीरभूम

  • तन्त्र-शाक्त-केन्द्र
  • बामा खेपा
  • स्थानीय-शाक्त-परम्परा-अनुसार 51-शा…
  • महाश्मशान
श्री तारापीठ
दर्शन समय
04:00 (मङ्गल आरती) – रात्रि-समापन (आरती-पश्चात्)
स्वरूप
स्वयम्भू-पाषाण-तारा-शिव-स्तनपान-मूर्ति
स्थान
Tarapith · West Bengal
उत्तम ऋतु
कौशिकी अमावस्या 10 सितंबर 2026
काल
अति-प्राचीन

इस मन्दिर की विशेषता

  • तन्त्र-शाक्त-केन्द्र; दश-महाविद्या-द्वितीय उग्र-तारा-स्वरूप-तीर्थ — विश्व-स्तर सर्वाधिक-प्रमुख तन्त्र-शाक्त-तीर्थों में सम्मिलित
  • बामा खेपा (1837-1911) — महान् तन्त्र-शाक्त-सन्त-समाधि-स्थल मन्दिर-संलग्न; 'तारापीठ भैरव'-उपाधि
  • स्थानीय-शाक्त-परम्परा-अनुसार 51-शाक्तिपीठों में सम्मिलित (सती-तृतीय-नयन-अङ्ग; Wikipedia-Shakta-pithas #60); किन्तु कैनोनिकल-देवी-भागवत-पुराण-सती-अङ्ग-सूची-में सटीक-स्थान-विवाद — परम्परा-स्तर-flag
  • महाश्मशान (विशाल श्मशान) मन्दिर-संलग्न द्वारका-नदी-तट पर — तन्त्र-शाक्त-साधना-स्थल; बामा खेपा-निवास-स्थल (तटस्थ-रिपोर्टिङ धार्मिक-परम्परा-वर्णन-स्तर-केवल)
  • कौशिकी अमावस्या (भाद्र-कृष्ण-अमावस्या) — मन्दिर-वार्षिक-शिखर-रात्रि-उत्सव; 2026: 10 सितंबर 2026; लाखों-श्रद्धालु + तान्त्रिक
  • विशिष्ट-भोग-परम्परा: तारा माँ-मूर्ति-को मांस + मछली (विशेषतः शोल-माछ) + दैनिक-छाग-बलि-भोग-अर्पण (विश्व-दुर्लभ शाक्त-परम्परा; Wikipedia स्पष्ट-सत्यापित)
01
मूल विग्रह

मुख्य देव एवं स्वरूप

श्री तारा माँ (दश-महाविद्या-द्वितीय; उग्र-तारा-स्वरूप) — गर्भगृह में दो-मूर्ति: (1) मूल-स्वयम्भू-पाषाण-मूर्ति शिव को स्तनपान कराती तारा-स्वरूप; (2) उसके ऊपर-छिपी धातु-मूर्ति चतुर्भुजा + कपाल-माला + प्रोट्रूडेड-जिह्वा; पुजारी मूर्ति-मस्तक-से सिन्दूर श्रद्धालुओं-को आशीर्वाद-रूप-लगाते हैं

स्वयम्भू-पाषाण-तारा-शिव-स्तनपान-मूर्ति + ऊपर-धातु-चतुर्भुजा-कपाल-माला-मूर्ति

सम्प्रदाय: तन्त्र-शाक्त (Tantric Shakta); शाक्तिपीठ + सिद्धपीठ; प्रशासन: तारा माता सेबायेत सङ्घ (मन्दिर-समिति; वंशानुगत-सेवायत-परिवार); जयन्त कुमार रॉय सेबायेत-सूचीबद्ध; तारापीठ-रामपुरहाट विकास प्राधिकरण (TRDA; 2015-स्थापित वैधानिक-निकाय; क्षेत्र-नियोजन-विकास)

02
स्थल-पुराण

कथा, इतिहास एवं महत्व

स्थानीय-शाक्त-तारा-नाम-व्युत्पत्ति कथा

स्थानीय-बङ्गाल-शाक्त-परम्परा-अनुसार सती-तृतीय-नयन (बङ्गाली में 'तारा' = आँख/नयन) यहाँ गिरा — इसलिए ग्राम 'तारापीठ' नाम-धारी हुआ (पूर्व-नाम चण्डीपुर)। Wikipedia-Shakta-pithas-तालिका-में #60-स्थान सती-तृतीय-नयन-अङ्ग-सहित सूचीबद्ध (देवी-भागवत-पुराण-कैनोनिकल-51-में परिशिष्ट-सटीक-स्थान-विवाद-स्तर — flag)। दश-महाविद्या-द्वितीय उग्र-तारा-स्वरूप-केन्द्रीय।

बामा खेपा (बामाचरण चट्टोपाध्याय) कथा (1837-1911)

बामा खेपा — वास्तविक-नाम बामाचरण चट्टोपाध्याय; जन्म 22 फरवरी 1837 अटला-ग्राम, बीरभूम; निधन 18 जुलाई 1911 तारापीठ-में। तारापीठ-संलग्न महाश्मशान में तन्त्र-शाक्त-साधना-कीर्तिवादी सन्त; 'तारापीठ भैरव'-उपाधि-धारी; निगमानन्द परमहंस-समेत शिष्यों-को प्रभावित। समाधि-स्थल मन्दिर-संलग्न; श्रद्धालु-प्रार्थना-स्थल। (Wikipedia + dorituals बहु-स्रोत)

महाश्मशान-तन्त्र-शाक्त-साधना-परम्परा (तटस्थ-रिपोर्टिङ)

द्वारका-नदी-तट पर महाश्मशान (विशाल श्मशान) मन्दिर-संलग्न; तन्त्र-शाक्त-साधना का पारम्परिक-केन्द्र। बामा खेपा-निवास एवं ध्यान-स्थल। तान्त्रिक-अनुष्ठान विशेष-रूप कौशिकी अमावस्या एवं काली पूजा-मध्य-रात्रि में मनाए जाते हैं। तटस्थ-रिपोर्टिङ: धार्मिक-परम्परा-वर्णन-स्तर-केवल; न-सनसनीकरण।

विशिष्ट-भोग-परम्परा कथा (मांस + मछली + छाग-बलि)

तारा माँ-मूर्ति-को मांस + मछली (विशेषतः शोल-माछ / snakehead) + दैनिक-छाग-बलि-भोग-अर्पण — हिन्दू-मन्दिरों-में दुर्लभ शाक्त-परम्परा (Wikipedia-स्पष्ट-सत्यापित Tarapith Temple)। मांस + मछली-भोग-वितरण श्रद्धालुओं-को।

आनन्दमयी माँ-यात्रा कथा

आनन्दमयी माँ (1896-1982)-तारापीठ-यात्रा-काल माँ-श्मशान-में-घूमती + पति-भोलानाथ-तारा-सिद्धि + शिव-सिद्धि-साधना-प्राप्ति-कथा (anandamayi.org Life History पुष्ट; सटीक-वर्ष लगभग 1920s-दशक एकल-स्रोत-flag)।

संत एवं परम्परा

  • तारा माँ (दश-महाविद्या-द्वितीय; उग्र-तारा-स्वरूप) — मूल-देवता
  • बामा खेपा / बामाचरण चट्टोपाध्याय (22 फरवरी 1837 - 18 जुलाई 1911) — महान् तन्त्र-शाक्त-सन्त; 'तारापीठ भैरव'; तारापीठ-निवासी एवं समाधि-स्थल
  • निगमानन्द परमहंस — बामा खेपा-प्रभावित-शिष्य
  • आनन्दमयी माँ (1896-1982) — महाश्मशान-यात्रा-काल पति-भोलानाथ-तारा-सिद्धि-प्राप्ति-कथा
  • तारा माता सेबायेत सङ्घ (मन्दिर-समिति) — वंशानुगत-सेवायत-परिवार
  • जयन्त कुमार रॉय — सेबायेत-सूचीबद्ध
  • तारापीठ-रामपुरहाट विकास प्राधिकरण (TRDA; 2015-स्थापित) — क्षेत्र-नियोजन-विकास-वैधानिक-निकाय

ऐतिहासिक घटनाक्रम

  1. अति-प्राचीन — पुराण-काल; ग्राम-मूल-नाम 'चण्डीपुर' → सती-तृतीय-नयन-स्थानीय-परम्परा-अनुसार 'तारापीठ'स्थानीय-परम्परा + Wikipedia Shakta pithas (#60)
  2. 183722 फरवरी 1837 — बामा खेपा-जन्म अटला-ग्राम, बीरभूमWikipedia Bamakhepa
  3. 191118 जुलाई 1911 — बामा खेपा-निधन तारापीठ-में; समाधि मन्दिर-संलग्नWikipedia + dorituals
  4. 2015तारापीठ-रामपुरहाट विकास प्राधिकरण (TRDA)-स्थापना (वैधानिक-निकाय)Wikipedia + birbhum.gov.in
03
नित्य उपासना

दर्शन समय एवं आरती

04:00 (मङ्गल आरती) से रात्रि-समापन (आरती-पश्चात्) तक · मध्याह्न विश्राम अप्रकाशित (दैनिक-व्यवस्था-आधिकारिक-स्रोत-अनुपस्थिति-कारण)

मङ्गल आरती (मन्दिर-उद्घाटन)04:00
दैनिक
मुख्य पूजा + भोग आरती08:00-13:00 (मध्याह्न भोग-आरती-सहित)
दैनिक
सायं आरती~18:30
दैनिक
कौशिकी अमावस्या 24-घण्टे-खुलाविशेष-तिथि
वार्षिक 10 सितंबर 2026

वस्त्र-संहिता: कोई-कठोर-नियम-नहीं; मामूली-वस्त्र अनुशंसित; जूते-त्याग-अनिवार्य

फोटोग्राफी: मन्दिर-अन्तर्भाग में फोटोग्राफी निषिद्ध (yatradham + dorituals बहु-स्रोत)

विशेष नियम: मन्दिर-अन्तर्भाग-फोटोग्राफी निषिद्ध; कौशिकी अमावस्या (10 सितंबर 2026) + काली पूजा 24-घण्टे-खुला + लाखों-तीर्थयात्री-भीड़; तन्त्र-शाक्त-अनुष्ठान-काल विशेष-व्यवस्था; प्रवेश-निःशुल्क; मांस + मछली + बलि-भोग-परम्परा अद्वितीय; सटीक-आरती-समय आधिकारिक-स्रोत-अनुपस्थिति-कारण मन्दिर-कॉल-पुष्टि अनुशंसित

04
दर्शन

दर्शन के प्रकार

सामान्य निःशुल्क दर्शननिःशुल्क
समय
04:00-रात्रि-समापन

तारा माँ-दो-मूर्ति-दर्शन (स्वयम्भू-पाषाण + धातु-चतुर्भुजा); पुजारी-मूर्ति-सिन्दूर-आशीर्वाद।

बामा खेपा-समाधि-दर्शन (मन्दिर-संलग्न)निःशुल्क

तन्त्र-शाक्त-सन्त-समाधि-स्थल; श्रद्धालु-प्रार्थना।

महाश्मशान-दर्शन (तन्त्र-शाक्त-साधना-स्थल)निःशुल्क

द्वारका-नदी-तट पर मन्दिर-संलग्न महाश्मशान; बामा खेपा-निवास-एवं-ध्यान-स्थल; तटस्थ-धार्मिक-दर्शन।

कौशिकी अमावस्या-वार्षिक-शिखर (10 सितंबर 2026)निःशुल्क

भाद्र-कृष्ण-अमावस्या; तिथि 11:00 AM 10 सितंबर - 08:38 AM 11 सितंबर; रात्रि 10 सितंबर-अनुष्ठान; लाखों-श्रद्धालु + तान्त्रिक।

मांस + मछली-भोग-वितरण

तारा माँ-को अर्पित मांस/मछली-प्रसाद-वितरण (विश्व-दुर्लभ शाक्त-परम्परा)।

05
उत्सव

प्रमुख पर्व एवं उत्सव

कौशिकी अमावस्या (वार्षिक-शिखर-तन्त्र-शाक्त-उत्सव)भाद्र-कृष्ण-अमावस्या; 2026: 10 सितंबर 2026 (तिथि 11:00 AM 10 सितंबर - 08:38 AM 11 सितंबर)

मन्दिर-वार्षिक-शिखर-रात्रि-उत्सव; 10 सितंबर रात्रि-तान्त्रिक-अनुष्ठान; लाखों-श्रद्धालु + तान्त्रिक

काली पूजा (दिवाली-रात्रि)कार्तिक अमावस्या; 2026: 8/9 नवंबर 2026 (दिवाली-रात्रि)

वार्षिक काली-शिखर-उत्सव; अति-भीड़

बामा खेपा-निधन-स्मरण (वार्षिक 18 जुलाई)श्रावण (जुलाई-अगस्त)

बामा खेपा-निधन-वार्षिक-स्मरण-दिन

मङ्गलवार + शनिवार साप्ताहिक भीड़साप्ताहिक

तारा-शाक्त-केन्द्रीय-दिन

06
आस्था

मनोकामना एवं फल

उग्र-तारा-दर्शन-संकल्प (दश-महाविद्या-द्वितीय)

स्वयम्भू-पाषाण-शिव-स्तनपान-तारा + धातु-चतुर्भुजा-कपाल-माला; विश्व के सर्वाधिक-प्रमुख तन्त्र-शाक्त-तीर्थों में सम्मिलित

स्रोत: Wikipedia Tarapith Temple + maatara.org बहु-स्रोत

कौशिकी अमावस्या-व्रत-संकल्प (वार्षिक 10 सितंबर 2026)

मन्दिर-वार्षिक-शिखर-तन्त्र-शाक्त-रात्रि-उत्सव; लाखों-तीर्थयात्री-तान्त्रिक-सङ्कुल; तन्त्र-सिद्धि-संकल्प-तीर्थ

स्रोत: hindu-blog + jiyobangla बहु-स्रोत

बामा खेपा-समाधि-दर्शन-संकल्प (1837-1911)

महान् तन्त्र-शाक्त-सन्त-समाधि-स्थल मन्दिर-संलग्न; 'तारापीठ भैरव'-उपाधि; तन्त्र-सिद्ध-स्मरण-संकल्प-तीर्थ

स्रोत: Wikipedia Bamakhepa + dorituals बहु-स्रोत

महाश्मशान-तन्त्र-शाक्त-धार्मिक-यात्रा-संकल्प (तटस्थ)

द्वारका-नदी-तट पर मन्दिर-संलग्न महाश्मशान; बामा खेपा-निवास-ध्यान-स्थल; पारम्परिक-तान्त्रिक-धार्मिक-स्थल (तटस्थ-रिपोर्टिङ)

स्रोत: Wikipedia + maatara.org

काली पूजा-दर्शन-संकल्प (8/9 नवंबर 2026)

वार्षिक-काली-शिखर-उत्सव; तारापीठ-तन्त्र-शाक्त-केन्द्र-काली-पूजा

स्रोत: Drik Panchang + परम्परा

मांस + मछली-भोग-प्रसाद-संकल्प (विश्व-दुर्लभ शाक्त-परम्परा)

तारा माँ-को अर्पित मांस/मछली-प्रसाद-वितरण; हिन्दू-मन्दिरों-में दुर्लभ शाक्त-परम्परा-संकल्प-तीर्थ

स्रोत: Wikipedia Tarapith Temple (स्पष्ट-सत्यापित)

07
जप

मन्त्र एवं स्तोत्र

  • तारा-स्तोत्र (दश-महाविद्या)तारा-स्तोत्रदश-महाविद्या-तन्त्र-परम्पराइस मन्दिर हेतुउग्र-तारा-स्वरूप-केन्द्रीय
  • तारा-कवचकवच-स्तोत्रतारा-तन्त्रइस मन्दिर हेतु
  • बामा खेपा-कविताएँ (बङ्गाली-तन्त्र-शाक्त-काव्य)तन्त्र-काव्यबामा खेपा (1837-1911)इस मन्दिर हेतु
  • उग्र-तारा-शतनामावलीशतनामावलीतारा-तन्त्र-परम्पराइस मन्दिर हेतु
08
तीर्थाटन

समीप के तीर्थ एवं परिपथ

बामा खेपा-समाधि (मन्दिर-संलग्न)100 मी

महान् तन्त्र-शाक्त-सन्त-समाधि-स्थल; श्रद्धालु-प्रार्थना

महाश्मशान (विशाल श्मशान; द्वारका-तट)200 मी

तन्त्र-शाक्त-साधना-स्थल; बामा खेपा-निवास-ध्यान-स्थल (तटस्थ-धार्मिक)

द्वारका-नदी (मन्दिर-समीप-तीर्थ)200 मी

पवित्र-नदी; तन्त्र-साधना-स्थल

रामपुरहाट जङ्क्शन (RPH; 8 किमी)8 किमी

निकटतम-प्रमुख रेलवे-स्टेशन

Bolpur-शान्तिनिकेतन (50 किमी)50 किमी

रवीन्द्रनाथ टैगोर-केन्द्र; विश्व-भारती विश्वविद्यालय

Kalighat Kali Temple (Sati's right toe; 234 किमी)234 किमी

51-शाक्तिपीठ-कैनोनिकल; बङ्गाल-शाक्त-युग्म-तीर्थ

Dakshineswar Kali Temple (234 किमी)234 किमी

रामकृष्ण-30 वर्ष-निवास; बङ्गाल-शाक्त-त्रिक-तीर्थ-यात्रा

बङ्गाल-शाक्त-त्रिक-तीर्थयात्रा (तारापीठ + Kalighat + Dakshineswar)

तन्त्र-शाक्त-केन्द्र-तीर्थ; उग्र-तारा-स्वरूप-केन्द्रीय; बामा खेपा-समाधि-स्थल

3 मंदिर

दश-महाविद्या-तन्त्र-शाक्त-तीर्थयात्रा (तारापीठ + अन्य-महाविद्या-स्थल)

द्वितीय-महाविद्या (उग्र-तारा) केन्द्र-तीर्थ

10 मंदिर

बीरभूम-तीर्थयात्रा (तारापीठ + शान्तिनिकेतन + कङ्कालीतला)

बीरभूम-प्रमुख-शाक्त-तीर्थ

3 मंदिर

09
मार्गदर्शन

यात्रा एवं संपर्क

पता
श्री तारापीठ (तारा माँ) मन्दिर, तारापीठ ग्राम, रामपुरहाट-II तालुक, ज़िला बीरभूम, पश्चिम बङ्गाल — PIN 731233 (द्वारका-नदी-तट)
हवाई अड्डा
नेताजी सुभाष चन्द्र बोस अन्तर्राष्ट्रीय हवाई अड्डा कोलकाता (CCU)
रेलवे
रामपुरहाट जङ्क्शन (RPH) — ~8 किमी (स्रोत-असम्मति 6-10 किमी); तारापीठ रोड हाल्ट छोटा-वैकल्पिक
बस-स्टैण्ड
तारापीठ बस-स्टैण्ड (मन्दिर-समीप); WBTC नियमित-बस-सेवा
उत्तम ऋतु
कौशिकी अमावस्या 10 सितंबर 2026 (वार्षिक-शिखर-रात्रि); काली पूजा 8/9 नवंबर 2026 दिवाली-रात्रि; बामा खेपा-निधन-स्मरण 18 जुलाई; मङ्गलवार + शनिवार साप्ताहिक भीड़; शीत-मासों (नवंबर-फरवरी) में बीरभूम-यात्रा-आरामदायक; पावस-ऋतु (जून-सितंबर) में चक्रवात-सम्भावना
प्रबन्धन
तारा माता सेबायेत सङ्घ (मन्दिर-समिति; वंशानुगत-सेवायत-परिवार-शासित); जयन्त कुमार रॉय सेबायेत-सूचीबद्ध; तारापीठ-रामपुरहाट विकास प्राधिकरण (TRDA; 2015-स्थापित वैधानिक-निकाय; क्षेत्र-नियोजन-विकास-केवल)
वेबसाइट
https://www.maatara.org
8 किमीRampurhat Junction
80 किमीSuri
234 किमीKolkata
50 किमीBolpur-Shantiniketan
240 किमीBelur Math
234 किमीKalighat