यम नियम आसन प्राणायाम प्रत्याहार धारणा ध्यान समाधि
की चेकलिस्ट
अष्टांग योग (योगसूत्र 2.29): यम (अहिंसा, सत्य, अस्तेय, ब्रह्मचर्य, अपरिग्रह), नियम (शौच, संतोष, तप, स्वाध्याय, ईश्वर प्रणिधान), आसन (स्थिर सुख), प्राणायाम (श्वास नियंत्रण), प्रत्याहार (इंद्रिय निवृत्ति), धारणा (एकाग्रता), ध्यान (निरंतर चिंतन), समाधि (ध्याता-ध्येय एकत्व)।
- 1अहिंसा — किसी भी प्राणी को मन, वचन, कर्म से हिंसा न करना।
- 2सत्य — सत्य बोलना और आचरण।
- 3अस्तेय — चोरी न करना (भौतिक और बौद्धिक दोनों)।
- 4ब्रह्मचर्य — इंद्रिय संयम, यौन ऊर्जा का सदुपयोग।
- 5अपरिग्रह — आवश्यकता से अधिक संग्रह न करना।
- 6शौच — शारीरिक और मानसिक शुद्धता।
- 7संतोष — जो है उसमें संतुष्टि।
- 8तप — कठिनाइयों को सहना, अनुशासन।
- 9स्वाध्याय — शास्त्रों का अध्ययन और आत्म-अवलोकन।
- 10ईश्वर प्रणिधान — ईश्वर के प्रति समर्पण।
सम्पूर्ण उत्तर
विस्तृत प्रश्न पृष्ठ देखें
मूल प्रश्न का सम्पूर्ण शास्त्रीय उत्तर एक स्थान पर।
श्रेणी
हिंदू दर्शन
इस श्रेणी के अन्य प्रश्नोत्तर।