ॐ नमः शिवाय  |  जय श्री राम  |  हरे कृष्ण
देवी सरस्वती के 108 नाम: विद्या, वाणी और ज्ञान का पवित्र पाठ
देवी सरस्वती

देवी सरस्वती के 108 नाम: विद्या

📿 पौराणिक•14 मिनट पढ़ें
अंतिम अपडेट: 1 जून 2026
तुरंत उत्तर

माँ सरस्वती के 108 दिव्य नाम – अर्थ, मन्त्र और पाठ के शुभ भाव सहित देवी सरस्वती के 108 नाम देवी सरस्वती के 108 नाम देवी सरस्वती के ये 108 नाम वाणी, विद्या, संगीत, स्मृति, बुद्धि और पवित्र ज्ञान का स्मरण कराते हैं। श्रद्धापूर्वक पाठ करते समय साधक माँ के शुद्ध, करुणामय और ज्ञानदायिनी स्वरूप...

ज्ञान-सार

अगर पूरा पोस्ट नहीं पढ़ना चाहते, तो यह सारांश पढ़ें — इससे आपको सटीक जानकारी मिलेगी।

क्लिक करते ही लेख के सबसे महत्वपूर्ण बिंदु एक साफ, छोटे और भरोसेमंद सार में दिखेंगे।

WhatsApp
देवी सरस्वती के 108 नाम

देवी सरस्वती के 108 नाम

देवी सरस्वती के ये 108 नाम वाणी, विद्या, संगीत, स्मृति, बुद्धि और पवित्र ज्ञान का स्मरण कराते हैं। श्रद्धापूर्वक पाठ करते समय साधक माँ के शुद्ध, करुणामय और ज्ञानदायिनी स्वरूप का ध्यान करता है।

क्रम नाम मन्त्र अर्थ
1 वाचे ॐ वाचे नमः। जो वाणीस्वरूपा हैं।
2 वाण्यै ॐ वाण्यै नमः। जो वाणी देवी के रूप में पूजित हैं।
3 वरदायै ॐ वरदायै नमः। जो वरदान प्रदान करती हैं।
4 वन्द्यायै ॐ वन्द्यायै नमः। जो वन्दनीय और पूजनीय हैं।
5 वरारोहायै ॐ वरारोहायै नमः। देवी सरस्वती के वरारोहायै नाम में उनके वरदायी कृपा, शुभता और सिद्धि को प्रणाम किया गया है।
6 वरप्रदायै ॐ वरप्रदायै नमः। जो शुभ वरदान प्रदान करती हैं।
7 वृत्त्यै ॐ वृत्त्यै नमः। देवी सरस्वती के वृत्त्यै नाम में उनके दिव्य ज्ञान, करुणा और सरस्वती-कृपा को प्रणाम किया गया है।
8 वागीश्वर्यै ॐ वागीश्वर्यै नमः। जो वाणी की अधिष्ठात्री ईश्वरी हैं।
9 वार्तायै ॐ वार्तायै नमः। देवी सरस्वती के वार्तायै नाम में उनके दिव्य ज्ञान, करुणा और सरस्वती-कृपा को प्रणाम किया गया है।
10 वरायै ॐ वरायै नमः। देवी सरस्वती के वरायै नाम में उनके वरदायी कृपा, शुभता और सिद्धि को प्रणाम किया गया है।
11 वागीशवल्लभायै ॐ वागीशवल्लभायै नमः। देवी सरस्वती के वागीशवल्लभायै नाम में उनके वाणी, संगीत, भाषा और पवित्र विद्या को प्रणाम किया गया है।
12 विश्वेश्वर्यै ॐ विश्वेश्वर्यै नमः। देवी सरस्वती के विश्वेश्वर्यै नाम में उनके दिव्य ज्ञान, करुणा और सरस्वती-कृपा को प्रणाम किया गया है।
13 विश्ववन्द्यायै ॐ विश्ववन्द्यायै नमः। देवी सरस्वती के विश्ववन्द्यायै नाम में उनके विश्वव्यापी और सर्वव्यापक सत्ता को प्रणाम किया गया है।
14 विश्वेशप्रियकारिण्यै ॐ विश्वेशप्रियकारिण्यै नमः। देवी सरस्वती के विश्वेशप्रियकारिण्यै नाम में उनके वरदायी कृपा, शुभता और सिद्धि को प्रणाम किया गया है।
15 वाग्वादिन्यै ॐ वाग्वादिन्यै नमः। देवी सरस्वती के वाग्वादिन्यै नाम में उनके वाणी, संगीत, भाषा और पवित्र विद्या को प्रणाम किया गया है।
16 वाग्देव्यै ॐ वाग्देव्यै नमः। जो वाणी की देवी हैं।
17 वृद्धिदायै ॐ वृद्धिदायै नमः। देवी सरस्वती के वृद्धिदायै नाम में उनके वरदायी कृपा, शुभता और सिद्धि को प्रणाम किया गया है।
18 वृद्धिकारिण्यै ॐ वृद्धिकारिण्यै नमः। देवी सरस्वती के वृद्धिकारिण्यै नाम में उनके वरदायी कृपा, शुभता और सिद्धि को प्रणाम किया गया है।
19 वृद्ध्यै ॐ वृद्ध्यै नमः। देवी सरस्वती के वृद्ध्यै नाम में उनके दिव्य ज्ञान, करुणा और सरस्वती-कृपा को प्रणाम किया गया है।
20 वृद्धायै ॐ वृद्धायै नमः। देवी सरस्वती के वृद्धायै नाम में उनके दिव्य ज्ञान, करुणा और सरस्वती-कृपा को प्रणाम किया गया है।
21 विषघ्न्यै ॐ विषघ्न्यै नमः। देवी सरस्वती के विषघ्न्यै नाम में उनके दिव्य ज्ञान, करुणा और सरस्वती-कृपा को प्रणाम किया गया है।
22 वृष्ट्यै ॐ वृष्ट्यै नमः। देवी सरस्वती के वृष्ट्यै नाम में उनके दिव्य ज्ञान, करुणा और सरस्वती-कृपा को प्रणाम किया गया है।
23 वृष्टिप्रदायिन्यै ॐ वृष्टिप्रदायिन्यै नमः। देवी सरस्वती के वृष्टिप्रदायिन्यै नाम में उनके वरदायी कृपा, शुभता और सिद्धि को प्रणाम किया गया है।
24 विश्वाराध्यायै ॐ विश्वाराध्यायै नमः। देवी सरस्वती के विश्वाराध्यायै नाम में उनके वरदायी कृपा, शुभता और सिद्धि को प्रणाम किया गया है।
25 विश्वमात्रे ॐ विश्वमात्रे नमः। देवी सरस्वती के विश्वमात्रे नाम में उनके विश्वव्यापी और सर्वव्यापक सत्ता को प्रणाम किया गया है।
26 विश्वधात्र्यै ॐ विश्वधात्र्यै नमः। देवी सरस्वती के विश्वधात्र्यै नाम में उनके विश्वव्यापी और सर्वव्यापक सत्ता को प्रणाम किया गया है।
27 विनायकायै ॐ विनायकायै नमः। देवी सरस्वती के विनायकायै नाम में उनके ऋषियों, भक्तों और देवताओं द्वारा वन्दना को प्रणाम किया गया है।
28 विश्वशक्त्यै ॐ विश्वशक्त्यै नमः। देवी सरस्वती के विश्वशक्त्यै नाम में उनके विश्वव्यापी और सर्वव्यापक सत्ता को प्रणाम किया गया है।
29 विश्वसारायै ॐ विश्वसारायै नमः। देवी सरस्वती के विश्वसारायै नाम में उनके विश्वव्यापी और सर्वव्यापक सत्ता को प्रणाम किया गया है।
30 विश्वायै ॐ विश्वायै नमः। देवी सरस्वती के विश्वायै नाम में उनके विश्वव्यापी और सर्वव्यापक सत्ता को प्रणाम किया गया है।
31 विश्वविभावर्यै ॐ विश्वविभावर्यै नमः। देवी सरस्वती के विश्वविभावर्यै नाम में उनके विश्वव्यापी और सर्वव्यापक सत्ता को प्रणाम किया गया है।
32 वेदान्तवेदिन्यै ॐ वेदान्तवेदिन्यै नमः। देवी सरस्वती के वेदान्तवेदिन्यै नाम में उनके ज्ञान, बुद्धि, शास्त्र और पवित्र बोध को प्रणाम किया गया है।
33 वेद्यायै ॐ वेद्यायै नमः। देवी सरस्वती के वेद्यायै नाम में उनके दिव्य ज्ञान, करुणा और सरस्वती-कृपा को प्रणाम किया गया है।
34 वित्तायै ॐ वित्तायै नमः। देवी सरस्वती के वित्तायै नाम में उनके दिव्य ज्ञान, करुणा और सरस्वती-कृपा को प्रणाम किया गया है।
35 वेदत्रयात्मिकायै ॐ वेदत्रयात्मिकायै नमः। देवी सरस्वती के वेदत्रयात्मिकायै नाम में उनके ज्ञान, बुद्धि, शास्त्र और पवित्र बोध को प्रणाम किया गया है।
36 वेदज्ञायै ॐ वेदज्ञायै नमः। देवी सरस्वती के वेदज्ञायै नाम में उनके ज्ञान, बुद्धि, शास्त्र और पवित्र बोध को प्रणाम किया गया है।
37 वेदजनन्यै ॐ वेदजनन्यै नमः। जो वेदों की जननी हैं।
38 विश्वायै ॐ विश्वायै नमः। देवी सरस्वती के विश्वायै नाम में उनके विश्वव्यापी और सर्वव्यापक सत्ता को प्रणाम किया गया है।
39 विश्वविभावर्यै ॐ विश्वविभावर्यै नमः। देवी सरस्वती के विश्वविभावर्यै नाम में उनके विश्वव्यापी और सर्वव्यापक सत्ता को प्रणाम किया गया है।
40 वरेण्यायै ॐ वरेण्यायै नमः। देवी सरस्वती के वरेण्यायै नाम में उनके दिव्य ज्ञान, करुणा और सरस्वती-कृपा को प्रणाम किया गया है।
41 वाङ्मय्यै ॐ वाङ्मय्यै नमः। देवी सरस्वती के वाङ्मय्यै नाम में उनके दिव्य ज्ञान, करुणा और सरस्वती-कृपा को प्रणाम किया गया है।
42 वृद्धायै ॐ वृद्धायै नमः। देवी सरस्वती के वृद्धायै नाम में उनके दिव्य ज्ञान, करुणा और सरस्वती-कृपा को प्रणाम किया गया है।
43 विशिष्टप्रियकारिण्यै ॐ विशिष्टप्रियकारिण्यै नमः। देवी सरस्वती के विशिष्टप्रियकारिण्यै नाम में उनके वरदायी कृपा, शुभता और सिद्धि को प्रणाम किया गया है।
44 विश्वतोवदनायै ॐ विश्वतोवदनायै नमः। देवी सरस्वती के विश्वतोवदनायै नाम में उनके विश्वव्यापी और सर्वव्यापक सत्ता को प्रणाम किया गया है।
45 व्याप्तायै ॐ व्याप्तायै नमः। देवी सरस्वती के व्याप्तायै नाम में उनके विश्वव्यापी और सर्वव्यापक सत्ता को प्रणाम किया गया है।
46 व्यापिन्यै ॐ व्यापिन्यै नमः। देवी सरस्वती के व्यापिन्यै नाम में उनके विश्वव्यापी और सर्वव्यापक सत्ता को प्रणाम किया गया है।
47 व्यापकात्मिकायै ॐ व्यापकात्मिकायै नमः। देवी सरस्वती के व्यापकात्मिकायै नाम में उनके विश्वव्यापी और सर्वव्यापक सत्ता को प्रणाम किया गया है।
48 व्याळ्घ्न्यै ॐ व्याळ्घ्न्यै नमः। देवी सरस्वती के व्याळ्घ्न्यै नाम में उनके दिव्य ज्ञान, करुणा और सरस्वती-कृपा को प्रणाम किया गया है।
49 व्याळ्भूषाङ्ग्यै ॐ व्याळ्भूषाङ्ग्यै नमः। देवी सरस्वती के व्याळ्भूषाङ्ग्यै नाम में उनके दिव्य ज्ञान, करुणा और सरस्वती-कृपा को प्रणाम किया गया है।
50 विरजायै ॐ विरजायै नमः। देवी सरस्वती के विरजायै नाम में उनके दिव्य ज्ञान, करुणा और सरस्वती-कृपा को प्रणाम किया गया है।
51 वेदनायिकायै ॐ वेदनायिकायै नमः। देवी सरस्वती के वेदनायिकायै नाम में उनके ज्ञान, बुद्धि, शास्त्र और पवित्र बोध को प्रणाम किया गया है।
52 वेदवेदान्तसंवेद्यायै ॐ वेदवेदान्तसंवेद्यायै नमः। देवी सरस्वती के वेदवेदान्तसंवेद्यायै नाम में उनके ज्ञान, बुद्धि, शास्त्र और पवित्र बोध को प्रणाम किया गया है।
53 वेदान्तज्ञानरूपिण्यै ॐ वेदान्तज्ञानरूपिण्यै नमः। देवी सरस्वती के वेदान्तज्ञानरूपिण्यै नाम में उनके ज्ञान, बुद्धि, शास्त्र और पवित्र बोध को प्रणाम किया गया है।
54 विभावर्यै ॐ विभावर्यै नमः। देवी सरस्वती के विभावर्यै नाम में उनके दिव्य ज्ञान, करुणा और सरस्वती-कृपा को प्रणाम किया गया है।
55 विक्रान्तायै ॐ विक्रान्तायै नमः। देवी सरस्वती के विक्रान्तायै नाम में उनके दिव्य ज्ञान, करुणा और सरस्वती-कृपा को प्रणाम किया गया है।
56 विश्वामित्रायै ॐ विश्वामित्रायै नमः। देवी सरस्वती के विश्वामित्रायै नाम में उनके विश्वव्यापी और सर्वव्यापक सत्ता को प्रणाम किया गया है।
57 विधिप्रियायै ॐ विधिप्रियायै नमः। देवी सरस्वती के विधिप्रियायै नाम में उनके दिव्य ज्ञान, करुणा और सरस्वती-कृपा को प्रणाम किया गया है।
58 वरिष्ठायै ॐ वरिष्ठायै नमः। देवी सरस्वती के वरिष्ठायै नाम में उनके तीर्थ-जल जैसी शुद्धि और पावन प्रवाह को प्रणाम किया गया है।
59 विप्रकृष्टायै ॐ विप्रकृष्टायै नमः। देवी सरस्वती के विप्रकृष्टायै नाम में उनके ऋषियों, भक्तों और देवताओं द्वारा वन्दना को प्रणाम किया गया है।
60 विप्रवर्यप्रपूजितायै ॐ विप्रवर्यप्रपूजितायै नमः। देवी सरस्वती के विप्रवर्यप्रपूजितायै नाम में उनके ऋषियों, भक्तों और देवताओं द्वारा वन्दना को प्रणाम किया गया है।
61 वेदरूपायै ॐ वेदरूपायै नमः। देवी सरस्वती के वेदरूपायै नाम में उनके ज्ञान, बुद्धि, शास्त्र और पवित्र बोध को प्रणाम किया गया है।
62 वेदमय्यै ॐ वेदमय्यै नमः। देवी सरस्वती के वेदमय्यै नाम में उनके ज्ञान, बुद्धि, शास्त्र और पवित्र बोध को प्रणाम किया गया है।
63 वेदमूर्त्यै ॐ वेदमूर्त्यै नमः। देवी सरस्वती के वेदमूर्त्यै नाम में उनके ज्ञान, बुद्धि, शास्त्र और पवित्र बोध को प्रणाम किया गया है।
64 वल्लभायै ॐ वल्लभायै नमः। देवी सरस्वती के वल्लभायै नाम में उनके दिव्य ज्ञान, करुणा और सरस्वती-कृपा को प्रणाम किया गया है।
65 गौर्यै ॐ गौर्यै नमः। देवी सरस्वती के गौर्यै नाम में उनके दिव्य ज्ञान, करुणा और सरस्वती-कृपा को प्रणाम किया गया है।
66 गुणवत्यै ॐ गुणवत्यै नमः। देवी सरस्वती के गुणवत्यै नाम में उनके दिव्य ज्ञान, करुणा और सरस्वती-कृपा को प्रणाम किया गया है।
67 गोप्यायै ॐ गोप्यायै नमः। देवी सरस्वती के गोप्यायै नाम में उनके दिव्य ज्ञान, करुणा और सरस्वती-कृपा को प्रणाम किया गया है।
68 गन्धर्वनगरप्रियायै ॐ गन्धर्वनगरप्रियायै नमः। देवी सरस्वती के गन्धर्वनगरप्रियायै नाम में उनके दिव्य ज्ञान, करुणा और सरस्वती-कृपा को प्रणाम किया गया है।
69 गुणमात्रे ॐ गुणमात्रे नमः। देवी सरस्वती के गुणमात्रे नाम में उनके दिव्य ज्ञान, करुणा और सरस्वती-कृपा को प्रणाम किया गया है।
70 गुहान्तस्थायै ॐ गुहान्तस्थायै नमः। देवी सरस्वती के गुहान्तस्थायै नाम में उनके दिव्य ज्ञान, करुणा और सरस्वती-कृपा को प्रणाम किया गया है।
71 गुरुरूपायै ॐ गुरुरूपायै नमः। देवी सरस्वती के गुरुरूपायै नाम में उनके ऋषियों, भक्तों और देवताओं द्वारा वन्दना को प्रणाम किया गया है।
72 गुरुप्रियायै ॐ गुरुप्रियायै नमः। देवी सरस्वती के गुरुप्रियायै नाम में उनके ऋषियों, भक्तों और देवताओं द्वारा वन्दना को प्रणाम किया गया है।
73 गिरिविद्यायै ॐ गिरिविद्यायै नमः। देवी सरस्वती के गिरिविद्यायै नाम में उनके वाणी, संगीत, भाषा और पवित्र विद्या को प्रणाम किया गया है।
74 गानतुष्टायै ॐ गानतुष्टायै नमः। देवी सरस्वती के गानतुष्टायै नाम में उनके वाणी, संगीत, भाषा और पवित्र विद्या को प्रणाम किया गया है।
75 गायकप्रियकारिण्यै ॐ गायकप्रियकारिण्यै नमः। देवी सरस्वती के गायकप्रियकारिण्यै नाम में उनके वाणी, संगीत, भाषा और पवित्र विद्या को प्रणाम किया गया है।
76 गायत्र्यै ॐ गायत्र्यै नमः। जो गायत्री स्वरूपा हैं।
77 गिरिशाराध्यायै ॐ गिरिशाराध्यायै नमः। देवी सरस्वती के गिरिशाराध्यायै नाम में उनके वाणी, संगीत, भाषा और पवित्र विद्या को प्रणाम किया गया है।
78 गिरे ॐ गिरे नमः। देवी सरस्वती के गिरे नाम में उनके वाणी, संगीत, भाषा और पवित्र विद्या को प्रणाम किया गया है।
79 गिरीशप्रियङ्कर्यै ॐ गिरीशप्रियङ्कर्यै नमः। देवी सरस्वती के गिरीशप्रियङ्कर्यै नाम में उनके वाणी, संगीत, भाषा और पवित्र विद्या को प्रणाम किया गया है।
80 गिरिज्ञायै ॐ गिरिज्ञायै नमः। देवी सरस्वती के गिरिज्ञायै नाम में उनके वाणी, संगीत, भाषा और पवित्र विद्या को प्रणाम किया गया है।
81 ज्ञानविद्यायै ॐ ज्ञानविद्यायै नमः। देवी सरस्वती के ज्ञानविद्यायै नाम में उनके ज्ञान, बुद्धि, शास्त्र और पवित्र बोध को प्रणाम किया गया है।
82 गिरिरूपायै ॐ गिरिरूपायै नमः। देवी सरस्वती के गिरिरूपायै नाम में उनके वाणी, संगीत, भाषा और पवित्र विद्या को प्रणाम किया गया है।
83 गिरीश्वर्यै ॐ गिरीश्वर्यै नमः। देवी सरस्वती के गिरीश्वर्यै नाम में उनके वाणी, संगीत, भाषा और पवित्र विद्या को प्रणाम किया गया है।
84 गीर्मात्रे ॐ गीर्मात्रे नमः। देवी सरस्वती के गीर्मात्रे नाम में उनके वाणी, संगीत, भाषा और पवित्र विद्या को प्रणाम किया गया है।
85 गणसंस्तुत्यायै ॐ गणसंस्तुत्यायै नमः। देवी सरस्वती के गणसंस्तुत्यायै नाम में उनके वाणी, संगीत, भाषा और पवित्र विद्या को प्रणाम किया गया है।
86 गणनीयगुणान्वितायै ॐ गणनीयगुणान्वितायै नमः। देवी सरस्वती के गणनीयगुणान्वितायै नाम में उनके वाणी, संगीत, भाषा और पवित्र विद्या को प्रणाम किया गया है।
87 गूढरूपायै ॐ गूढरूपायै नमः। देवी सरस्वती के गूढरूपायै नाम में उनके दिव्य शक्ति, प्रकृति और पावन स्वरूप को प्रणाम किया गया है।
88 गुहायै ॐ गुहायै नमः। देवी सरस्वती के गुहायै नाम में उनके दिव्य ज्ञान, करुणा और सरस्वती-कृपा को प्रणाम किया गया है।
89 गोप्यायै ॐ गोप्यायै नमः। देवी सरस्वती के गोप्यायै नाम में उनके दिव्य ज्ञान, करुणा और सरस्वती-कृपा को प्रणाम किया गया है।
90 गोरूपायै ॐ गोरूपायै नमः। देवी सरस्वती के गोरूपायै नाम में उनके दिव्य शक्ति, प्रकृति और पावन स्वरूप को प्रणाम किया गया है।
91 गवे ॐ गवे नमः। देवी सरस्वती के गवे नाम में उनके दिव्य ज्ञान, करुणा और सरस्वती-कृपा को प्रणाम किया गया है।
92 गुणात्मिकायै ॐ गुणात्मिकायै नमः। देवी सरस्वती के गुणात्मिकायै नाम में उनके दिव्य शक्ति, प्रकृति और पावन स्वरूप को प्रणाम किया गया है।
93 गुर्व्यै ॐ गुर्व्यै नमः। देवी सरस्वती के गुर्व्यै नाम में उनके दिव्य ज्ञान, करुणा और सरस्वती-कृपा को प्रणाम किया गया है।
94 गुर्वम्बिकायै ॐ गुर्वम्बिकायै नमः। देवी सरस्वती के गुर्वम्बिकायै नाम में उनके दिव्य ज्ञान, करुणा और सरस्वती-कृपा को प्रणाम किया गया है।
95 गुह्यायै ॐ गुह्यायै नमः। देवी सरस्वती के गुह्यायै नाम में उनके दिव्य ज्ञान, करुणा और सरस्वती-कृपा को प्रणाम किया गया है।
96 गेयजायै ॐ गेयजायै नमः। देवी सरस्वती के गेयजायै नाम में उनके दिव्य ज्ञान, करुणा और सरस्वती-कृपा को प्रणाम किया गया है।
97 ग्रहनाशिन्यै ॐ ग्रहनाशिन्यै नमः। देवी सरस्वती के ग्रहनाशिन्यै नाम में उनके बाधा, दोष और अशुभता का नाश करने वाली रक्षक शक्ति को प्रणाम किया गया है।
98 गृहिण्यै ॐ गृहिण्यै नमः। देवी सरस्वती के गृहिण्यै नाम में उनके दिव्य ज्ञान, करुणा और सरस्वती-कृपा को प्रणाम किया गया है।
99 गृहदोषघ्न्यै ॐ गृहदोषघ्न्यै नमः। देवी सरस्वती के गृहदोषघ्न्यै नाम में उनके बाधा, दोष और अशुभता का नाश करने वाली रक्षक शक्ति को प्रणाम किया गया है।
100 गवघ्न्यै ॐ गवघ्न्यै नमः। देवी सरस्वती के गवघ्न्यै नाम में उनके वाणी, संगीत, भाषा और पवित्र विद्या को प्रणाम किया गया है।
101 गुरुवत्सलायै ॐ गुरुवत्सलायै नमः। देवी सरस्वती के गुरुवत्सलायै नाम में उनके ऋषियों, भक्तों और देवताओं द्वारा वन्दना को प्रणाम किया गया है।
102 गृहात्मिकायै ॐ गृहात्मिकायै नमः। देवी सरस्वती के गृहात्मिकायै नाम में उनके दिव्य शक्ति, प्रकृति और पावन स्वरूप को प्रणाम किया गया है।
103 गृहाराध्यायै ॐ गृहाराध्यायै नमः। देवी सरस्वती के गृहाराध्यायै नाम में उनके बाधा, दोष और अशुभता का नाश करने वाली रक्षक शक्ति को प्रणाम किया गया है।
104 गृहबाधाविनाशिन्यै ॐ गृहबाधाविनाशिन्यै नमः। देवी सरस्वती के गृहबाधाविनाशिन्यै नाम में उनके बाधा, दोष और अशुभता का नाश करने वाली रक्षक शक्ति को प्रणाम किया गया है।
105 गङ्गायै ॐ गङ्गायै नमः। देवी सरस्वती के गङ्गायै नाम में उनके वाणी, संगीत, भाषा और पवित्र विद्या को प्रणाम किया गया है।
106 गिरिसुतायै ॐ गिरिसुतायै नमः। देवी सरस्वती के गिरिसुतायै नाम में उनके वाणी, संगीत, भाषा और पवित्र विद्या को प्रणाम किया गया है।
107 गम्यायै ॐ गम्यायै नमः। देवी सरस्वती के गम्यायै नाम में उनके दिव्य ज्ञान, करुणा और सरस्वती-कृपा को प्रणाम किया गया है।
108 गजयानायै ॐ गजयानायै नमः। देवी सरस्वती के गजयानायै नाम में उनके दिव्य ज्ञान, करुणा और सरस्वती-कृपा को प्रणाम किया गया है।

पाठ का सरल भाव

  • प्रत्येक नाम के साथ देवी सरस्वती के वाणी, ज्ञान और संगीतमय स्वरूप का स्मरण करें।
  • गुरुवार, वसंत पंचमी, नवरात्रि या अध्ययन से पहले श्रद्धापूर्वक पाठ शुभ माना जाता है।
  • पाठ से पहले स्वच्छ मन से बुद्धि, स्मरणशक्ति, वाणी की शुद्धि और सद्ज्ञान की प्रार्थना करें।

भावार्थ: सरस्वती नाम-जप विद्या, विनय, स्पष्ट वाणी और पवित्र समझ को जीवन में जगाने की साधना है।

स्रोत-सत्यापन: यह 108 नामों की सूची हमारे सत्यापित saraswati_sahasra_namavali_online संग्रह की क्रम संख्या 1 से 108 तक की प्रविष्टियों से तैयार की गई है।

❓ इस विषय के 5 प्रश्न

परिचय और स्वरूप

नील सरस्वती और देवी सरस्वती में क्या अंतर है?

समानता: दोनों विद्या-वाणी की देवी। अंतर: सरस्वती = श्वेत रूप, सौम्य; नील सरस्वती = नीला रूप, गहरा-रहस्यमय ज्ञान, तांत्रिक। नील सरस्वती = विद्या (सरस्वती की तरह) + आत्मज्ञान + अहंकार-अज्ञान नाश (तारा-काली की तरह)।

नाम महिमा एवं भक्ति

सरस्वती नाम जपने से विद्या कैसे बढ़ती है

'ॐ ऐं सरस्वत्यै नमः' सरस्वती का बीज मंत्र है। 'ऐं' ज्ञान और वाणी का बीजाक्षर है। उनका नाम जपने से बुद्धि की ग्रहण-शक्ति बढ़ती है। वसंत पंचमी और विद्यारंभ के समय यह जप विशेष फलदायी है।

सरस्वती पूजा

सरस्वती मंत्र ॐ ऐं सरस्वत्यै नमः का जप कैसे करें?

'ॐ ऐं सरस्वत्यै नमः' — 'ऐं' = वाग्बीज (सरस्वती बीज)। विधि: प्रातःकाल, श्वेत/पीला वस्त्र, स्फटिक/मोती माला, 108 बार, पूर्व/उत्तर मुख। बुधवार/गुरुवार शुभ। वसंत पंचमी से आरंभ सर्वोत्तम। फल: विद्या, बुद्धि, वाक्शक्ति, स्मृति, परीक्षा सफलता।

उपासना और विधि

सरस्वती बीज मंत्र क्या है?

सरस्वती बीज मंत्र: 'ॐ ऐं सरस्वत्यै नमः'

हवन विधि

सरस्वती हवन विद्या प्राप्ति के लिए कैसे करें?

सरस्वती हवन: वसंत पंचमी/बुधवार → श्वेत सज्जा → 'ॐ ऐं सरस्वत्यै नमः' 10000 जप → पलाश समिधा-श्वेत तिल-चावल हवन → सरस्वती सूक्त → दान (पुस्तक, शिक्षा सामग्री)। परीक्षा पूर्व 'ॐ ऐं' 108 जप।

📚 इसे भी पढ़ें

श्री सुब्रह्मण्य / कार्तिकेय के 108 नाम: शक्ति, साहस और ज्ञान का पवित्र पाठ
श्री सुब्रह्मण्य / कार्तिकेय

श्री सुब्रह्मण्य / कार्तिकेय के 108 नाम: शक्ति, साहस और ज्ञान का पवित्र पाठ

देवी गङ्गा के 108 नाम: शुद्धि, कृपा और मोक्ष का पवित्र पाठ
देवी गङ्गा

देवी गङ्गा के 108 नाम: शुद्धि, कृपा और मोक्ष का पवित्र पाठ

भगवान सूर्य के 108 नाम: आरोग्य, तेज और ऊर्जा का पवित्र पाठ
भगवान सूर्य

भगवान सूर्य के 108 नाम: आरोग्य, तेज और ऊर्जा का पवित्र पाठ

श्री लक्ष्मी नरसिंह के 108 नाम: रक्षा, साहस और कृपा का दिव्य पाठ
श्री लक्ष्मी नरसिंह

श्री लक्ष्मी नरसिंह के 108 नाम: रक्षा, साहस और कृपा का दिव्य पाठ

श्री कालभैरव के 108 नाम: रक्षा, निर्भयता और बाधा-नाश का पाठ
श्री कालभैरव

श्री कालभैरव के 108 नाम: रक्षा, निर्भयता और बाधा-नाश का पाठ

श्री ललिता त्रिपुरसुन्दरी के 108 नाम: कृपा, सौन्दर्य और श्रीविद्या का पाठ
श्री ललिता त्रिपुरसुन्दरी

श्री ललिता त्रिपुरसुन्दरी के 108 नाम: कृपा, सौन्दर्य और श्रीविद्या का पाठ

माँ काली के 108 नाम: शक्ति, रक्षा और साधना का दिव्य पाठ
माँ काली

माँ काली के 108 नाम: शक्ति, रक्षा और साधना का दिव्य पाठ

भगवान श्री राम के 108 नाम: धर्म, साहस और विजय का 'महामंत्र'!
श्रीराम

भगवान श्री राम के 108 नाम: धर्म, साहस और विजय का 'महामंत्र'!

राधा रानी के 108 नाम: हर नाम का अर्थ और पाठ के 'दिव्य लाभ' !
राधारानी

राधा रानी के 108 नाम: हर नाम का अर्थ और पाठ के 'दिव्य लाभ' !