ॐ नमः शिवाय  |  जय श्री राम  |  हरे कृष्ण
📿
धर्म-संबंधी शंका हो? शास्त्रों में उत्तर है।
पौराणिक प्रश्नोत्तरी — वेद, पुराण और तंत्र-शास्त्रों से प्रमाणित उत्तर, सरल हिंदी में
सभी प्रश्न देखें →
मंत्र विधि📜 पतंजलि योग सूत्र, भगवद्गीता, साधना परंपरा1 मिनट पठन

मंत्र जप में ध्यान भटकने पर क्या उपाय करें?

संक्षिप्त उत्तर

गीता: 'अभ्यास + वैराग्य' = मन नियंत्रित (6.35)। उपाय: वाचिक जप, माला स्पर्श, अर्थ ध्यान, श्वास जोड़ें, देवता चित्रण, दोष न दें। गीता (6.26): 'जब-जब भटके, तब-तब शांति से वापस लाएं।' धीरे बढ़ाएं, निश्चित स्थान-समय।

📖

विस्तृत उत्तर

ध्यान भटकना = सबसे सामान्य समस्या। गीता (6.34): अर्जुन ने स्वयं कहा — 'मन चंचल, प्रमथन (बलवान) और दुर्निग्रह (वश में करना कठिन)।' कृष्ण उत्तर (6.35): 'अभ्यास और वैराग्य से मन नियंत्रित होता है।'

उपाय

  1. 1वाचिक जप पर लौटें: मन भटके → जोर से बोलें → ध्वनि मन को वापस लाती है।
  2. 2माला स्पर्श: मनके की गांठ स्पर्श = वर्तमान में वापसी।
  3. 3मंत्र अर्थ पर ध्यान: अर्थ समझकर जपें → गहराई = भटकाव कम।
  4. 4श्वास से जोड़ें: मंत्र + श्वास = दोहरा anchor।
  5. 5इष्ट देवता ध्यान: देवता रूप का मानसिक चित्रण।
  6. 6स्वयं को दोष न दें: भटकना = स्वाभाविक। शांति से वापस लौटें — यही अभ्यास।
  7. 7धीरे-धीरे बढ़ाएं: पहले 5 मिनट → 10 → 20।
  8. 8निश्चित स्थान-समय: मन को अभ्यास = कम भटकाव।

गीता (6.26): 'यतो यतो निश्चरति मनश्चञ्चलमस्थिरम्। ततस्ततो नियम्यैतदात्मन्येव वशं नयेत्।।'

— जब-जब मन भटके, तब-तब धीरे से वापस लाएं।

📜
शास्त्रीय स्रोत
पतंजलि योग सूत्र, भगवद्गीता, साधना परंपरा
क्या यह उत्तर उपयोगी था? इसे अपने प्रियजनों के साथ साझा करें

🏷 सम्बंधित विषय

ध्यान भटकनाएकाग्रताउपायमन

इसी विषय के अन्य प्रश्न

📚

विस्तार से पढ़ें

इस विषय पर हमारे विस्तृत लेख और मार्गदर्शिकाएँ

मंत्र जप में ध्यान भटकने पर क्या उपाय करें — शास्त्रों के अनुसार

पौराणिक पर आपको मंत्र विधि से जुड़े प्रमाणिक प्रश्न-उत्तर मिलेंगे। यह उत्तर पतंजलि योग सूत्र, भगवद्गीता, साधना परंपरा पर आधारित है। अन्य प्रश्नों के लिए प्रश्नोत्तरी पृष्ठ देखें।