विस्तृत उत्तर
साधना अवरोध — पतंजलि + उपाय:
पतंजलि (1.30) — 9 अंतराय: व्याधि (रोग), स्त्यान (जड़ता), संशय, प्रमाद (लापरवाही), आलस्य, अविरति (विषय आसक्ति), भ्रांतिदर्शन (भ्रम), अलब्धभूमिकत्व (स्तर प्राप्त न होना), अनवस्थितत्व (अस्थिरता)।
उपाय (पतंजलि 1.32): 'एकतत्त्वाभ्यासः' — एक विषय का अभ्यास = सभी अवरोध दूर।
व्यावहारिक
- 1गुरु: सबसे पहला उपाय — गुरु परामर्श।
- 2नियमितता: रुकें नहीं — 'बुरा ध्यान > कोई ध्यान नहीं।'
- 3सात्विक: आहार/विहार शुद्ध।
- 4संगति: सत्संग = ऊर्जा ↑।
- 5धैर्य: 'साधना = मैराथन — sprint नहीं।'
- 6प्रार्थना: 'हे प्रभु, मार्ग दिखाओ' — सर्वसरल।





