ॐ नमः शिवाय  |  जय श्री राम  |  हरे कृष्ण
📿
धर्म-संबंधी शंका हो? शास्त्रों में उत्तर है।
पौराणिक प्रश्नोत्तरी — वेद, पुराण और तंत्र-शास्त्रों से प्रमाणित उत्तर, सरल हिंदी में
सभी प्रश्न देखें →
बीज मंत्र📜 मनुस्मृति (4.93-94), अग्निपुराण (जप अध्याय), कुलार्णव तंत्र, ज्योतिषशास्त्र (मुहूर्त चिंतामणि), तंत्रसार2 मिनट पठन

बीज मंत्र जप का सही समय क्या है?

संक्षिप्त उत्तर

श्रेष्ठता क्रम: ब्रह्म मुहूर्त (4-6 बजे — सर्वोत्तम, 100 गुना फल), सूर्योदय (गायत्री), मध्याह्न (सूर्य मंत्र), सायं संध्या (शक्ति बीज)। विशेष काल: नवरात्रि, शिवरात्रि, पूर्णिमा, ग्रहण। वर्जित: भोजन के तुरंत बाद।

📖

विस्तृत उत्तर

बीज मंत्र जप के उपयुक्त काल का विस्तृत वर्णन शास्त्रों में है:

श्रेष्ठता का क्रम (सर्वोत्तम से सामान्य)

1ब्रह्म मुहूर्त (सर्वोत्तम) — प्रातः 4 से 6 बजे

मनुस्मृति (4.93): 'ब्राह्मे मुहूर्ते बुध्येत धर्मार्थौ चानुचिन्तयेत्।'

ब्रह्म मुहूर्त में — वायु शुद्ध, मन शांत, प्रकृति सात्विक। इस समय मंत्र-ऊर्जा सर्वाधिक ग्रहणशील होती है। तंत्रसार: इस काल में जप का फल 100 गुना अधिक।

2सूर्योदय — प्रातः 6 से 7 बजे

सूर्योदय के समय — सगुण उपासना और सूर्य-संबंधी मंत्रों के लिए विशेष। गायत्री जप इसी समय सर्वश्रेष्ठ।

3मध्याह्न (दोपहर 12 बजे)

संध्या-त्रय में से मध्याह्न-संध्या। सूर्य-मंत्रों के लिए। सामान्य बीज मंत्रों के लिए भी उपयुक्त।

4सायं संध्या — सूर्यास्त के समय

देवी और शक्ति बीज मंत्रों ('क्रीं', 'ह्रीं', 'दुं') के लिए सायं-काल उत्तम। कुलार्णव: सायं-संध्या तांत्रिक साधना के लिए विशेष।

5अर्धरात्रि — रात्रि 12 बजे

काली, भैरव, और उग्र देवताओं के बीज मंत्र के लिए। केवल अनुभवी साधकों के लिए — सामान्य जनों के लिए नहीं।

विशेष काल — अतिरिक्त फल

  • एकादशी, पूर्णिमा, अमावस्या: जप-संख्या का फल कई गुना बढ़ता है।
  • ग्रहण काल: अत्यंत शक्तिशाली — परंतु ग्रहण-स्नान के बाद ही।
  • नवरात्रि: देवी बीज मंत्रों के लिए वर्ष का सर्वश्रेष्ठ काल।
  • शिवरात्रि: शिव बीज मंत्रों के लिए।

वर्जित काल

संध्या-काल (सूर्योदय और सूर्यास्त के ठीक समय) में अन्य कार्य वर्जित — परंतु संध्या-उपासना स्वयं ही करें।

भोजन के तुरंत बाद जप — पाचन और मंत्र-ऊर्जा का विरोध।

📜
शास्त्रीय स्रोत
मनुस्मृति (4.93-94), अग्निपुराण (जप अध्याय), कुलार्णव तंत्र, ज्योतिषशास्त्र (मुहूर्त चिंतामणि), तंत्रसार
क्या यह उत्तर उपयोगी था? इसे अपने प्रियजनों के साथ साझा करें

🏷 सम्बंधित विषय

जप समयब्रह्म मुहूर्तसंध्याकाल

इसी विषय के अन्य प्रश्न

📚

विस्तार से पढ़ें

इस विषय पर हमारे विस्तृत लेख और मार्गदर्शिकाएँ

बीज मंत्र जप का सही समय क्या है — शास्त्रों के अनुसार

पौराणिक पर आपको बीज मंत्र से जुड़े प्रमाणिक प्रश्न-उत्तर मिलेंगे। यह उत्तर मनुस्मृति (4.93-94), अग्निपुराण (जप अध्याय), कुलार्णव तंत्र, ज्योतिषशास्त्र (मुहूर्त चिंतामणि), तंत्रसार पर आधारित है। अन्य प्रश्नों के लिए प्रश्नोत्तरी पृष्ठ देखें।