विस्तृत उत्तर
संतोषी माता = गणेश पुत्री (कुछ परंपरा); संतोष (contentment) देवी। 1975 फिल्म 'जय संतोषी मां' के बाद अत्यंत लोकप्रिय।
विशेष क्यों: सरल व्रत — शुक्रवार; गुड़-चना प्रसाद (सस्ता/सुलभ)। गरीब/मध्यमवर्गीय महिलाओं में लोकप्रिय — महंगी सामग्री नहीं। पारिवारिक सुख/शांति/समृद्धि = महिलाओं की प्राथमिक कामना। 'संतोष' = सबसे बड़ा धन; संतोषी माता = संतोष + समृद्धि।
विधि: 16 शुक्रवार (या इच्छा पूर्ति तक); प्रातः एक भोजन; गुड़-चना प्रसाद; खट्टा वर्जित (नींबू/इमली/अचार)। उद्यापन = इच्छा पूर्ति पर 8 बालकों को भोजन।
स्पष्टीकरण: संतोषी माता = प्राचीन शास्त्रों (वेद/पुराण) में स्पष्ट उल्लेख विवादित; लोक देवी + आधुनिक भक्ति। भक्ति = सच्ची; शास्त्रीय प्राचीनता = अनिश्चित।
