ॐ नमः शिवाय  |  जय श्री राम  |  हरे कृष्ण
📿
धर्म-संबंधी शंका हो? शास्त्रों में उत्तर है।
पौराणिक प्रश्नोत्तरी — वेद, पुराण और तंत्र-शास्त्रों से प्रमाणित उत्तर, सरल हिंदी में
सभी प्रश्न देखें →
तंत्र विद्या📜 Wikipedia (तंत्र साहित्य भारतीय: 'रसशास्त्र'), रस शास्त्र1 मिनट पठन

तंत्र में रसायन विद्या क्या है?

संक्षिप्त उत्तर

रस (पारद/धातु) + अयन (मार्ग)। पारद शुद्धि, धातु भस्म (आयुर्वेद), कायाकल्प, alchemy। Wikipedia: 'रसशास्त्र=तंत्र अंग'। नागार्जुन/नाथ। आधुनिक: भस्म प्रयुक्त, पारद विषैला।

📖

विस्तृत उत्तर

रसायन विद्या = तंत्र + आयुर्वेद का संगम:

क्या है: रसायन = 'रस' (पारद/धातु) + 'अयन' (मार्ग) = धातुओं/खनिजों से औषधि + सिद्धि।

विषय (Wikipedia: 'रसशास्त्र = तंत्र अंग')

  1. 1पारद शुद्धि: 8/18 संस्कार → पारद शुद्ध → उपयोग योग्य।
  2. 2धातु भस्म: स्वर्ण/रजत/ताम्र/लौह → भस्म = आयुर्वेदिक औषधि।
  3. 3रस रसायन: पारद + गंधक + जड़ी-बूटी = कायाकल्प (दीर्घायु — मान्यता)।
  4. 4Alchemy: धातु परिवर्तन (लौह→स्वर्ण) — ऐतिहासिक।

तंत्र संबंध: नाथ संप्रदाय = रसायन + हठ योग। नागार्जुन (बौद्ध/रसायनी) = प्रमुख आचार्य।

आधुनिक: आयुर्वेदिक भस्म = आज भी प्रयुक्त (स्वर्ण भस्म, लौह भस्म)। पारद सेवन = विषैला।

📜
शास्त्रीय स्रोत
Wikipedia (तंत्र साहित्य भारतीय: 'रसशास्त्र'), रस शास्त्र
क्या यह उत्तर उपयोगी था? इसे अपने प्रियजनों के साथ साझा करें

🏷 सम्बंधित विषय

रसायनविद्यातंत्रआयुर्वेदपारद

इसी विषय के अन्य प्रश्न

📚

विस्तार से पढ़ें

इस विषय पर हमारे विस्तृत लेख और मार्गदर्शिकाएँ

तंत्र में रसायन विद्या क्या है — शास्त्रों के अनुसार

पौराणिक पर आपको तंत्र विद्या से जुड़े प्रमाणिक प्रश्न-उत्तर मिलेंगे। यह उत्तर Wikipedia (तंत्र साहित्य भारतीय: 'रसशास्त्र'), रस शास्त्र पर आधारित है। अन्य प्रश्नों के लिए प्रश्नोत्तरी पृष्ठ देखें।